Делан Йозанаш: Маттай
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:35:06.281537+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. Маттай

Маттай

Маттай

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Ӏийсас беана,

Маттайс
дӀаязбина болу хаза кхаъ

Дешхьалхе

Ӏийсас беана, Маттайс дӀаязбина болу хаза кхаъ – Ӏийса Дала Ша лур ву аьлла волу КӀелхьардохург хиларх лаьцна кхаъ бу. Цу КӀелхьардохучуьнгахула хьалха бинчу бартаца Ӏаш болчу Шен нахана дина ваӀданаш кхочуш дира Дала. Шена юкъахь Ӏийса винчу а, ваьхначу а жуьгтийн къомана хилла ца Ӏаш, дерриг а дуьненна а бу и хаза кхаъ.

Маттайс яздина тептар леррина кечдина ду. Тептаран хьалхарчу дакъош тӀехь Ӏийса дуьнен чу валарх а, Иза хих чекхваккхарх а, зерах а лаьцна дуьйцу (1:1–4:11). КхидӀа тептаро дуьйцу Ӏийсас Галилай-махкахь нах тобарх а, нахана хьехамаш барх а лаьцна (4:12–18:35). Цул тӀаьхьа тептар тӀехь Ӏийсас Галилай-махкара Ярушалайм-гӀала бинчу некъах а, Ӏийсан тӀаьхьарчу кӀиранчохь хилла долчу гӀуллакхех а, Иза жӀарах дӀатохарх а, веллачуьра денваларх а лаьцна ду (19:1–28:20).

ХӀокху тептаро гойту, Ӏийса – Дала беллачу хьехамийн маьӀна дан Ша бакъо йолуш волу а, Делан Олаллех лаьцна хьехамаш беш волу а воккха Устаз хилар. Дукхахболу Цуьнан хьехамаш пхеа декъе вовшахтоха мегар ду:

(1) Ламанан басе тӀера бина хьехамаш. Цу декъан коьрта маьӀна – Стигалийн Олаллин бахархойн амал а, бехкаш а, бакъонаш а, хиндерг а ду (5–7 кортош);

(2) Шийтта мурд дӀахьажош дина долу весет (10-гӀа корта);

(3) Стигалийн Олаллех лаьцна долу хьекъале дустарш (13-гӀа корта);

(4) Ӏийсан мурд хиларх лаьцна болу хьехамаш (18-гӀа корта);

(5) Кху заманан чаккхенах а, хиндолчу Делан Олаллех а лаьцна хьехамаш (24–25 кортош).

1

Ӏийса схьавалар

(Лака 3:23-38)

1^1•ХӀара ду шуна Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан схьаваларх лаьцна долу дӀаяздинарг. Иза Даудах схьаваьлла, ткъа Дауд ИбрахӀиман тӀаьхьенах хилла+.

2ИбрахӀим Исхьакхан да хилла,
Исхьакх – Якъубан да,
Якъуб – ЯхӀудан а, цуьнан вежарийн а да,+

3ЯхӀуд – Парасан а, Зерахьан а да, ткъа церан нана Тамара хилла.

Парас Хьацранин да хилла,
Хьацрани – Раман да+.
4Рам Ӏамминадабан да хилла,
Ӏамминадаб – Нахьшонан да,
Нахьшон – Салманан да,+

5Салман – БоӀазан да. БоӀазан нана Рахьаб хилла.

БоӀаз Ӏабадин да хилла. Ӏабадин нана Рути хилла.

Ӏабади Юшайн да хилла,+

6Юшай – Даудан да хилла.

Дауд Сулим-паччахьан да хилла, цуьнан нана хьалха УръяхӀугахь марехь хилла+.

7Сулим-паччахь РахьбуӀаман да хилла,
РахьбуӀам – Аби-ЯхӀун да,
Аби-ЯхӀу – Асин да,+
8Аса – ЯхӀушаптин да,
ЯхӀушапти – Йораман да,
Йорам – Ӏузи-ЯхӀун да,+
9Ӏузи-ЯхӀу – Йовтаман да,
Йовтам – Ахьазан да,
Ахьаз – Хьузакх-ЯхӀун да,
10Хьузакх-ЯхӀу – Маннашан да,
Маннаш – Аминан да,
Амин – Юши-ЯхӀун да,

11+Юши-ЯхӀу – Яхун-ЯхӀун а, цуьнан вежарийн а да хилла. Цу хенахь дерриг а Исраилан къам Бавел-махка дӀадигна хилла+.

12Бавел-махкара цӀа баьхкинчу хенахь Яхун-ЯхӀу Шалтаалан да хилла,

Шалтаал Зурбабелан да хилла,+
13Зурбабел – Авадин да хилла,
Авади – Элъякъиман да,
Элъякъим – Узаран да,
14Узар – ЦӀадукъин да,
ЦӀадукъа – Ахьмин да,
Ахьма – Аладин да,
15Алади – ЭлиӀазаран да,
ЭлиӀазар – МатӀанин да,
МатӀани – Якъубан да,
16Якъуб – Мареман майра волчу Юсупан да.

Марема Ӏийса вина, Дала леррина Къобалвинарг аьлла, цӀе йоккхуш волу+.

17ИбрахӀимна тӀера Даудана тӀе кхаччалц ейтта тӀаьхье хилла, Даудана тӀера Бавеле йийсаре бахийтталц – ейтта тӀаьхье хилла, ткъа иштта ейтта тӀаьхье кхиъна Бавелера юхабалийначул тӀаьхьа Ӏийса дуьнен чу валлалц.

Ӏийса дуьнен чу валар

18+•Цуьнан дуьнен чу валар иштта хилира: Ӏийсан нана Марем Юсупна ехна хилла. Амма иза маре яхале гучудаьлла Марем Делан Синах доьзалхочух хилар+. 19Цуьнан хин волу майра Юсуп чӀогӀа оьзда стаг хилла. Цо шайна юкъахь хьахаделла долу захало, нахала а ца доккхуш, дохо сацам бина хилла+. 20Цо цу гӀуллакхах лаьцна ойла ечу хенахь, цунна гӀенах Везачу Элан малик дуьхьалтесира. Малико элира:

«Даудан кӀант Юсуп, Марем хьайна дӀайига ма кхера, хӀунда аьлча цуьнан кийрахь долу бер Делан Синах схьадаьлла ду. 21+Цо кӀант вийр ву. Цуьнан цӀе Ӏийса[*] тиллалахь, хӀунда аьлча Цо Шен къам къинойх кӀелхьардоккхур ду»+.

22И шадерг а хилла, Везачу Эло Шен пайхамарехула аьлларг кхочуш хилийтархьама. Делан Йозанна тӀера дешнаш иштта дара:+

23+«ЙоӀстага, берах а хилла, КӀант вийр ву,

Цуьнан цӀе Ӏимануал туьллур ю.

Иза „Тхоьца Дела ву!“ – бохург ду».

24Юсуп самаваьлча, цо, Везачу Элан малико ма-хьеххара, Марем шена маре схьаялийра. 25+Амма бер дина яллалц, цо цунах куьг ца туьйхира. Юсупа цу кӀентан цӀе Ӏийса тиллира.

2

Ӏийса волчу хьекъалчаш богӀу

2^1Ӏийса ЯхӀуд-махкарчу Байтлахам-гӀалахь вина. Иза яра ХӀарод-паччахь олаллехь волу зама. Ӏийса дуьнен чу ваьлла жимма хан яьлча, Ярушалайм-гӀала баьхкира малхбалехьара хьекъалчаш+. 2Цара адамашка хоьттура: «Мичахь ву хӀинцца дуьнен чу ваьлла волу жуьгтийн къоман паччахь? Тхуна къеггина схьакхетта[*] болу Цуьнан седа гира. Цундела, Цунна хьалха гора а хӀуттуш, корта тоха даьхкина тхо»+. 3Иза шена хезча, ХӀарод-паччахь синтем байна хьаьвзира, ткъа цуьнца ерриг а Ярушалайм-гӀала сингаттаме хилла дӀахӀоьттира. 4ХӀарода ша волчу кхайкхира шен махкара динан коьрта дай а, Ӏелам нах а. Цо цаьрга хаьттира: «Муьлхачу меттехь дуьнен чу вала везаш вара Дала леррина Къобалвинарг?» – аьлла.

5Цара цуьнга жоп делира: «ЯхӀуд-махкарчу Байтлахам-гӀалара, хӀунда аьлча шен йозанна тӀехь пайхамаро аьлла ду:

6+„Хьо а, ЯхӀуд-махкара Байтлахам-гӀала,

ЯхӀудан махкарчу сийлахьчу гӀаланаш юкъахь лахара яц.

Хьан махкара вер ву,

Сан Исраилан къоман куьйгалхо хилла дӀахӀуттун верг!“»+

7ТӀаккха ХӀарода къайлаха шена тӀе схьакхайкхира малхбалера баьхкина болу хьекъалчаш. Цаьргара цунна хиира, маца гучубаьлла стигалахь керла седа. 8Байтлахам-гӀала уьш дӀахьажош, цо царна тӀедиллира: «ДӀа а гӀой, цу берах лаьцна доллу хӀума а хаа хьовса. Шайна иза карийначул тӀаьхьа соьга хаам бе, цига ваха а вахана, соьга а Цунна Ӏибадат дайта».

9Паччахьо шайна тӀедиллиначуьнга ла а доьгӀна, уьш новкъа бевлира. Царна къеггина схьакхетта гина болу седа[*], хьалха а баьлла, меллаша стигалахула дӀабоьдуш бара. ТӀаьххьара а иза сецира нийсса и бер долчу меттигна тӀехула. 10Шайна и сурт гича, хьекъалчаш чӀогӀа хазахетта хьаьвзира. 11Шаьш цӀа чу а дахана, шайна и Бер а, Цуьнан нана Марем а гича, цара, гора а хӀиттина, кортош охьа а таӀийна, Цунна Ӏибадат дира. ТӀаккха Цунна совгӀаташ а делира: деши а, хаза хьожа йогӀу еза хӀума а, деза хьакхар а+. 12ТӀаьхьо царна гӀенах Дела дуьхьалтесира. Цо цаьрга ХӀарод-паччахь волчу юха ма гӀо элира. Цундела уьш кхечу новкъахула шайн махка дӀабахара+.

Мисар-махка дӀабовдар

13Хьекъалчаш дӀабахча, Юсупна гӀенах Везачу Элан малик дуьхьалтесира. Цо элира: «ХьалагӀатта, схьаэца бер а, цуьнан нана а, Мисар-махка, вадий, дӀагӀо. Аса шайга хаам баллалц, цигахь Ӏе, хӀунда аьлча ХӀарод-паччахь и бер лохуш ву, иза ден гӀерташ а ву».

14Юсуп, сама а ваьлла, бер а, Марем а схьа а эцна, буьйсанна Мисар-махка ведда дӀавахара. 15+ХӀарод-паччахь шен Ӏожаллех кхалххалц, уьш цигахь Ӏийра. Иштта кхочушхилира Везачу Эло пайхамарехула аьлларг: «Мисар-махкара аравалийтархьама схьакхайкхина Аса Сайн кӀанте»+.

Бераш дайар

16Хьекъалчаша ша левинийла хиъча, ХӀарод-паччахь чӀогӀа оьгӀазвахара. Цо сихонца омра делира, Байтлахам-гӀалахь а, цунна гонах йолчу ярташкахь а шина шарера далаза долу божабераш дайа аьлла. Цу берийн хан цо билгалъяьккхина хьекъалчашца шен хиллачу къамелехула. 17Цу тӀехь кхочушхилла Ярми-ЯхӀу-пайхамарехула хилла болу хаам:+

18+«Аз хеза Рами чохь,
инзаре мохь, тийжар хеза.
Рахьал йоьлху шен берашна,
амма цхьаммо а шен дог оьцийла цунна ца лаьа,
хӀунда аьлча цуьнан бераш дийна дац»+.

Мисар-махкара юхаверзар

19ХӀарод-паччахь веллачул тӀаьхьа Юсупна Мисар-махкахь юха а Делан малик дуьхьалтесира. 20«Хьала а гӀаттий, – элира цо, – бер а, цуьнан нана а схьа а эций, Исраил-махка дӀагӀо, хӀунда аьлча бер ден гӀиртинарш белла».

21Бер а, Марем а схьа а эцна, Исраил-махка дӀаваха новкъа велира Юсуп. 22Шаьш цига дӀакхачале, цунна хиъна, ХӀарод-паччахь кхелхинчул тӀаьхьа цуьнан дарже дӀахӀоьттинарг паччахьан кӀант Архул вуйла. Иза цига дӀаваха ца хӀоьттира. Амма цунна гӀенах юха а малик дуьхьалтесира. Цо Юсупна цигара дӀаваха тӀедожийра. ТӀаккха Юсуп Галилай-махка дӀавахара. 23+Уьш Назарт-гӀалахь ба̄ха хевшира. Иштта кхочушхилира Дала пайхамарехула аьлларг: «Цунах назартхо эр ду»+.

3

Яхьъяс кхайкхам бо

(Марк 1:1-8; Лака 3:1-18; Яхьъя 1:19-28)

3^1•Цхьа зама тӀекхаьчча, Яхьъя ЯхӀуд-махкарчу яьссачу аренгахула кхайкхам беш волавелира+.

2+«Стигалийн Олалла генахь дац шуна! Дохко а довлий, Далла тӀедерза!» – бохура Цо+.

3+Яхьъях лаьцна ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро аьлла:

«Яьссачу аренгахь кхойкхучун аз хезаш ду:

Везачу Элана некъ кечбе!

Нисде Цунна хьалха некъан тачанаш!»+

4+Цу хенахь Яхьъяс эмкалан тӀаргӀанах йина бедарш а лелайора, гӀодаюккъе шуьйра тӀаьрсиган доьхка а доьхкура. Юучу хӀуманах цо билгалдаьккхинарг цӀоз а, акха моз а дара+. 5Дукха адам догӀура цунна тӀе: Ярушалаймера а, ЯхӀуд-махкара а, Йордан-хи йистехь дехаш долу адамаш а. 6Шайх даьллачу къиношна Далла хьалха дохко а бовлий, Йордан-хи чохь шаьш хих чекхдохуьйтура наха Яхьъяга+.

7+Шена тӀеоьхуш дуккха а садукъой а, парушхой а гича, Яхьъяс элира:

«Шу лаьхьанан кӀорнел а чӀогӀа зуламе адамаш ма ду! Хьан бина шуьга, тӀедогӀучу къематан дийнах кӀелхьардовла деза аьлла, хаам+? 8Шу Далла тӀедирзина делахь, шайн дахарехь иза гайта. 9+„Тхан да ИбрахӀим ву“, – аьлча, шаьш кӀелхьардевр ду ма мотталаш. Делан таро ю оцу Ӏохкучу тӀулгех а ИбрахӀимна тӀаьхье ян+. 10+Орамашна тӀехула диг хьалаайина ду: шена тӀе пайден болу стом латош доцу хӀора дитт, хада а дой, цӀера юккъе кхуссу+. 11Шу Далла тӀедирзина дела, Ас хих чекхдоху шу, амма сол тӀаьхьа ван везарг сол нуьцкъала ву. Со Цунна мачаш кхехьа а хьакъ вац. Цо шу Делан Синах а дузур ду, цӀарца а дахчор ду+. 12Цуьнан карахь кӀа ору баьхьа бу. Цо хьаьттахь кӀа цӀандийр ду. КӀа цӀа чу схьагулдийр ду, ткъа кегаш цкъа а дӀайовр йоцучу цӀера юкъахь ягор ю Цо»+.

Ӏийса хих чекхваккхар

(Марк 1:9-11; Лака 3:21, 22)

13•Галилай-махкара Йордан-хи тӀе веара Ӏийса, Ша Яхьъяга хих чекхваккхийта. 14Иза сацо гӀоьртира Яхьъя:

«Со-суо ву Хьоьга хих чекхваккхийта везаш верг. Ткъа Хьо-Хьуо ма веана суна тӀе?»

15Ӏийсас цуьнга элира: «Тахана шадерг а иштта хила дезаш ду. Берриг а Делан лаам вай кхочушбан беза».

Яхьъя Цо бохучунна резахилира.

16Ӏийсас Ша цуьнга хих чекхваккхийтира. Иза хи чуьра араволлушехь, Дала стигалш дӀасаеллаялийтира. Ӏийсана хьалха кхокханан суьртехь лакхара охьадогӀуш долу Делан Са дӀахӀоьттира. Иза нийсса Цунна тӀе охьадеара+. 17+Стигалара схьахезаш долчу озо элира:

«Иза ву Сан хьоме КӀант! Цуьнца бу Сан лаам!»+

4

Ӏийса зер

4^1+•Цул тӀаьхьа Делан Сино Ӏийса яьссачу аренга дӀавигира, иблисе Иза зейта. 2Шовзткъа де-буьйса марха кхобуш дӀадаьлча, Иза чӀогӀа мацвелла хьаьвзира+. 3Иблисо, Цунна тӀе а дахана, элира: «Хьо Делан КӀант велахь, хьуьлла Ӏохкуш долчу тӀулгашна тӀедожаде, бепиг хила алий»+.

4+Ӏийсас жоп делира: «Делан Йозанна тӀехь ма ду: „Адам деккъа цхьана баьпках дехаш дац. Цуьнан вузар – Делан багара схьадаьлла хӀора дош ду“»+.

5ТӀаккха иблисо, Ӏийса езачу Ярушалайм-гӀала а вигина, Делан цӀийнан тхов буьххье хьалаваьккхира+. 6+«Хьо Делан КӀант велахь, – элира цо, – кхузара чукхоссало. Яздина ма ду: „Везачу Эло Шен маликашка Хьох лаьцна омра дийр ду“. Кхин а яздина ду: „Цара куьйгаш тӀехь дӀахьур ву хьо, хьан ког тӀулгах а ца тасаболуьйтуш“»+.

7+Ӏийсас цунна жоп делира: «Амма яздина ду: „Хьайн Веза Дела зе ма гӀерта“»+.

8ТӀаккха иблисо валийра Ӏийса боккхачу лам тӀе. Цу буьххьера цо гайтира кху дуьненахь мел йолу пачхьалкхаш а, церан исбаьхьа хилар а. 9«И Хьуна гуш мел дерг аса Хьуна дӀалур ду, Ахьа суна, Далла санна, гора а хӀоьттина, Ӏибадат дахь!»

10+Ӏийсас элира: «ДӀадала Суна уллора, иблис! Делан Йозанаш тӀехь яздина ду: „Хьайн Везачу Далла бен ма де Ӏибадат, Цунна бен гӀуллакх а ма де!“»+

11Иблис Ӏийсана тӀаьхьара дӀадаьлча, Иза волчу маликаш схьагулделира, Цунна гӀуллакх а деш+.

Ӏийса Галилайхь хьехамаш бан волало

(Марк 1:14, 15; Лака 4:14, 15)

12+•Яхьъя набахти чу воьллина аьлла Шена хезча, Ӏийса Галилай-махка юхавирзира+. 13+Назарт-гӀала а йитина, Иза Къапарнам-гӀалахь ваха хиира. И гӀала Галилай-Ӏомана йистехь Ӏохкуш долчу Забул-мехкан а, Наптал-мехкан а латтанаш тӀехь хилла+. 14Иштта кхочушхилира ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамарехула аьлларг:+

15+«Забул-мехкан а, Наптал-мехкан а латтанаш а,

Галилай-хӀорда тӀекхачале, Йордан-хил дехьа йолу кхечу къаьмнийн нехан Галилай!

16Боданехь Ӏийначу халкъана йоккха серло гира!

Ӏожаллин ӀиндагӀехь болчу махкахь Ӏийначу нахана серло къеггина дӀахӀоьттира!»+

17+Цу хенахь дуьйна схьа Ӏийса кхайкхам бан волавелира: «Стигалийн Олалла генахь дац шуна! Дохко а довлий, Далла тӀедерза!» – бохуш.

Ӏийсас веа стаге, Шен мурдаш хила олий, кхойкху

(Марк 1:16-20; Лака 5:1-11)

18•Цхьана дийнахь, Галилай-Ӏам йистехула дӀавоьдуш, Ӏийсана ши ваша гира: ШамӀий, тӀаьхьо Кипа аьлла цӀе тиллина волу, Ӏандаррий. Уьш чӀерийлецархой бара. Кхунна гиначу хенахь ши ваша хи чу чӀерий лоьцу бой тосуш воллура+.

19«Суна тӀаьхьахӀитта, – элира цаьрга Ӏийсас, – ткъа Аса хӀинца дуьйна адамийн синош лецархой дийр ду шух»+.

20Уьш, сихонца шайн бойнаш а йитина, Ӏийсана тӀаьхьахӀиттира+.

21Уьш дӀабоьлхуш, Зевадин ши кӀант – Якъуб а, цуьнан ваша Яхьъя а гира Ӏийсана. Ший а ваша шайн деца Зевадица хинкеман чохь вара, чӀерий лоцу бойнаш тоеш. Ӏийсас уьш а кхайкхина тӀебалийра. 22Уьш, шайн да а, хинкема а дитина, Ӏийсана тӀаьхьахӀиттира.

Ӏийсас дукха нахана хьехам бар а, дарбанаш дар а

(Лака 6:17-19)

23+•Ӏийса берриг Галилай-махкахула волавелира. Цо нехан гуламан цӀеношкахь Ӏамадора, Стигалийн Олаллех хаза кхаъ кхайкхабора, нах массо а цамгарех тобора+. 24Цунах лаьцна хабар ерриг Сири-пачхьалкхехула дӀадаьржира. Ӏийса волчу ба̄лабора тайп-тайпана цамгарш кхетта болу нах: жинаша хьийзош берш а, лазар догӀуш берш а, шен дегӀан дола ца далуш берш а. Царна массарна а Цо дарба а дора+. 25Дукха адам дара Цунна тӀаьхьа лелаш Галилайра а, Иттшахьар-махкара а, Ярушалаймера а, ЯхӀуд-махкара а, Йордан-хил дехьа Ӏаш долу адамаш а+.

5

Ламанан басе тӀера кхайкхам бар

5^1Цхьана дийнахь Ӏийсана уллохь дукха адам гулделлера. Иза, ламанан басе хьалаваьлла, охьахиира. Ӏийсана тӀе гулбелира Цуьнан мурдаш. 2ТӀаккха Ӏийса царна хьехам бан волавелира:

Декъалбинарш

(Лака 6:20-23)

3•«Декъалбина бу миска са долуш болу нах – уьш, Стигалийн Олалла тӀе а лаьцна, Далла уллохь бу+.

4+Декъалбина бу боьлхуш берш – церан дог оьцур ду+.

5+Декъалбина бу эсала амал ерш – дерриг а дуьне церан хир ду+.

6+Декъалбина бу бакъоне кхача хьагбелларш – Дала церан лаам кхочушбийр бу+.

7Декъалбина бу къинхетаме берш – царах а бийр бу къинхетам+.

8+Декъалбина бу цӀена дог дерш – царна Дела гур ву+.

9Декъалбина бу нахана юкъахь машаре гӀуллакх лелорш – царна, Делан бераш ду аьлла, цӀе туьллур ю+.

10+Декъалбина бу, бакъонна тӀаьхьахӀиттина аьлла, таӀзаре озийнарш – уьш, Стигалийн Олалла тӀе а лаьцна, Далла уллохь бу».

Сийсаздарна дуьхьало яр

(Марк 9:50; Лака 14:34, 35)

11+«Декъалдина ду шу, наха сийсаза дохуш, тӀаьхьа а бевлла, харц хабарш а дуьйцуш, Со бахьана долуш бехкедеш лелаш делахь+. 12+Хазахетарца даккхийделаш! ХӀунда аьлча стигалшкахь йоккха ял хир ю шуна. Иштта хьийзийна пайхамарш а, шул хьалха хилла болу»+.

13+•«Шу Лаьттан туьха ду. Нагахь санна туьхан чам дӀабаьлча, иза муха дурдийр ду? Иза, нахе когашца хьеша а хьешийтина, дӀакхоссан бен, цхьанна а хӀуманна пайденна дац.

14+Шу дуьненан серло ю. Ламанан буьххьехь лаьтташ йолу гӀала къайлаяккха йиш яц+. 15+Иштта латийна йолчу стогарна тӀехула кхаба ца хӀоттайо – иза лаккхахь дӀахӀоттабо, цуьнга чохь мел волчунна а серло ялийта+. 16+Нахана шуьгара серло гойла, шун дика гӀуллакхаш гайтархьама а, адамашка Далла хастам байтархьама а»+.

Товрат-хьехамах лаьцна

17«Ма мотталаш, Со товрат тӀера хьехамаш я пайхамарша яздинарш дӀадаха веана. Со и хьехамаш дӀабаха веана вац, ткъа уьш кхочушбан веана ву+. 18+Аса чӀагӀо йо шуна: стигаллий, латтий дозуш а долуш, товрат-хьехамашна юккъера цхьа элп я цхьа сиз а дӀадоккхур дац, цу тӀехь аьлларг кхочушхиллалц+. 19Товрат-хьехам тӀера кӀеззиг долу хӀума а талха а дина, нахе а изза де бохуш верг Стигалийн Олаллехь лаххара мах болуш хир ву. Ткъа шена тӀедиллина долу парз кхочуш а деш, иза нахе дӀа а кховдош хилча, иза лакхара лорур ву+. 20Аса боху шуьга: нагахь санна шун Делан лаамехь хилар парушхойн а, Ӏелам нехан а чул лакхара ца хилахь, Стигалийн Олалла тӀелаца а, Далла уллохь хила а шун йиш хир яц»+.

ОьгӀазлонах лаьцна

21+«Шуна ма-хаъара, вайн дайшка аьлла хилла: „Адам ма де. ХӀора стаг вийна волу зуламхо кхелахочо жоьпе озор ву“+. 22Ткъа Аса боху шуьга: шена уллорачунна оьгӀазвахана волу хӀора стаг кхелахочо жоьпе озор ву. Стага шен вешина а „Ӏовдал!“ аьллехь, цунна коьртачу кхеташоно таӀзар дийр ду. Шена уллохь волчуьнга: „Яьсса хӀума!“ – аьлла, вистхилларг, жоьжахатин цӀера хьалха а хӀоттийна, жоьпе озор ву+. 23Цундела хьуо Далла сагӀа даккха воьдучу хенахь цхьаъ хьайна реза воцуш хилар хьайна дага дагӀахь, 24и совгӀат сагӀа доккхучу кхерчана йисте охьа а диллий, цу стагаца куьйге ваха хьажа. Цигара юхавирзинчул тӀаьхьа дийр ду ахьа Далла гӀуллакх.

25Хьо кхелахочуьнга дӀавала кечвеллачуьнца, шаьш цига дӀакхачале, катоххий барт бан хьажа, куьйге а гӀо. Ахьа иза ца дахь, хьан довхочо хьо кхелахочуьнга дӀалур ву, ткъа цо гӀаролхочуьнга а велла, набахти чу кхуссуьйтур ву+. 26Билггала боху хьоьга: цигара хьо аравер вац, тӀаьххьарчу шайнна тӀекхаччалц, дерриг а хьайн декхар дӀаделла а бен».

Майра зудчунна тешаме хиларх лаьцна

27+«Шуна хезний: „Нахаца ма лела“, – аьлла хилар+? 28Ткъа Аса боху шуьга: нехан зудчуьнга ямарта ойланца дӀахьаьжначо шен даг чохь зуда-майрачун юкъаметтиган тешаме хилар дӀадаьккхина+. 29+Нагахь санна хьан аьтту бӀаьрг къинош летош белахь, иза схьа а баккхий, дӀакхосса. Хьайн дегӀан цхьана меженах ва̄лар гӀоле ду хьуна, жоьжахатин цӀергахь вагавойтучул. 30+Хьайн аьтту куьг къилахь долчунна тӀегӀерташ делахь, и куьг дӀа а даккхий, дӀакхосса. Хьайн дегӀан цхьана меженах ва̄лар гӀоле ду хьуна, жоьжахатин цӀергахь вагавойтучул»+.

ДӀасакъастарх лаьцна

31+•«Аьлла ду: „Шен зудчуьнца дӀасакъаьсташ волчо цунна йозанца тоьшалла дала деза“+. 32+Ткъа Аса боху шуьга: зуда тешаме ца хиларца доьзна доцучу дӀасакъастаро, зуда нийса боцучу некъа тӀе тоьтту. И санна йолу зуда ялочо ямартло йо»+.

Дуй баарх лаьцна

33+«Вайн дайшкара дуьйна аьлла ду: „Айхьа Везачу Элана биина болу дуй ма къарбе, иза кхочушбан хьажа“+. 34+Ткъа Аса боху шуьга: цкъа а дуй ма баа. Стигалех а ма е чӀагӀо – иза стигалийн Паччахьан шахьар ю+. 35+Лаьттах а ма е чӀагӀо – Латта а Делан Олаллехь ду. Ярушалаймах лаьцна а ма баа дуй – иза веза воккхачу Паччахьан гӀала ю+. 36Шайн коьртах лаций а ма е чӀагӀо, хӀунда аьлча коьртара цхьа чо я кӀайбан а, я Ӏаржбан а шун ницкъ кхочур бац. 37Шаьш, „хӀаъ“ аьлла, чӀагӀо яхь, иза „хӀаъ“ хилийта. „ХӀан-хӀа“ шайн ала дезахь, цу тӀехь латта. Цу шина дашал сов даьлларг – иблисан лаам бу шуна»+.

Бекхам барх лаьцна

38+•«Шуна хезна ду хьалха аьлла хилларг: „Хьайн бӀаьрг баккхахь, – цунна дуьхьал бӀаьрг баккха, цергана дуьхьал церг яккха“+. 39Аса-м шуьга боху: хьайна зулам динчунна дуьхьал ма вала. Хьайна аьтту бесни тӀе тӀара тоьхнехь, аьрру агӀор йолу бесни а зуламхочунна тӀеерзае+. 40Кхелехь хьуна тӀера коч а къевсина, хьайца девне ваьллачунна, мел еза елахь а, важа бедар а дӀало. 41Хьайна ницкъ а беш, хьайга эзар гӀулч яккхийта гӀортахь, ши эзар гӀулч а йоккхуш, дӀагӀо. 42Хьайга хӀума йиэха веанчун дехар кхочуш а де, хьайга юхалург еха веанчунна букъ а ма берзабе»+.

МостагӀчуьнга болчу безамах лаьцна

43«Шуна хезна хьалха аьлла хилларг: „Хьайн уллораниг веза, мостагӀчуьнца гома а хила“+. 44Ткъа Аса боху шуьга: шайн мостагӀий беза, хьайна зулам деш берш Деле беха –+
45шайн стигалахь волчу Ден бераш шу хилийта. Цо цхьа а ца къаставо шуна: Цо малх массарна а къоьгуьйту – дикачунна а, вочунна а. ДогӀа а Цо цхьатерра доуьйту Шен лаамехь болчарна а, боцучарна а+. 46Шуна шайца дика берш бен безаш ца хилча, цунах хӀун пайда хир бу? Иза санна йолу юкъаметтиг-м ял йоккхучара а лелайо шуна. 47Шайн вежаршка бен аша салам луш ца хилча, цунах тамаш бан меттиг яц шуна. И санна йолу юкъаметтиг дин доцучу наха а лелайо шуна. 48+Цундела, шайн стигалахь волу Да санна, дуьззина цӀена хила»+.

6

СагӀанах лаьцна

6^1+«Варелаш, шаьш Далла деш долу гӀуллакх нахана гайта гӀерташ ма лелалаш. Иза аша шайгара далийтахь, шун стигалахь волчу Дегара ял хир яц шуна+. 2Айхьа сагӀа лучу хенахь, иза нахе кхайкхо ма гӀерта, шалхалла йолчу наха санна, гуламан цӀенош чоххьий, ураман некъашкахь шаьш нахе хастадайтархьама. Аса тоьшалла до шуна: царна йогӀуш йолу ял иштта а дӀакхаьчна шуна+. 3Айхьа мискачунна сагӀина хӀума лучу хенахь хьайн аьрру куьйге а ма хаийта аьтту куьйго лелош дерг, 4айхьа лун сагӀа къайлаха хилийта. Шадерг а гуш волчу хьан Дас хьуна йогӀу ял дӀалур ю».

ДоӀанах лаьцна

(Лака 11:2-4)

5+•«Шаьш доӀа дечу хенахь шайца шалхалла йолчу нахах дӀа ма тарло, гуламан цӀенош чохь а, ураман некъашкахь а нахана шаьш гайтархьама доӀанаш дан дӀахӀуьттуш болчу. Аса тоьшалла до шуна: царна шайна йогӀуш йолу ял дӀакхаьчна+. 6Ткъа ахьа хьайн доӀа дечу хенахь, хьайн цӀа чу а валий, чӀоггӀа неӀ тӀе а таттий, къайлаха волчу хьайн Дега доӀа де. Къайлаха мел дерг гуш волчу хьан Дас боггӀу мах хадор бу хьан+. 7Ткъа айхьа доӀа дечу хенахь, кхечу къаьмнех болчу наха санна, ца оьшуш мел дерг ма дийца. Царна моьтту, шаьш къамел дукха мел до а, иза дикахо дӀахезар ду Далла+. 8Царах дӀа ма тарло, хӀунда аьлча шун Дена аш Шега дехар а дале хаьа, шуна хӀун оьшу. 9Цундела шаьш доӀа дечу хенахь хӀокху дешнашна тӀе тидам бахийта:

Тхан стигалара Да!

Хьан цӀе сийлахь хуьлда!

10Хьан Олалла тӀекхочийла.

Стигалшкахь санна, лаьттахь а Хьан лаам кхочушхуьлийла+.

11Тахана даъал напха лохьа тхуна!+
12Дехьа тхуна геч,
тхайна декхарийлахь болчарна оха ма-гечдарра.

13Хьарам лаамна кӀел а ма дахийтахьара Ахьа тхо,
иблисах а лардахьара[*]+.

14+Наха шуна йинчу хьарамаллина аша гечдахь, стигалахь волчу шун Дас шуна а дийр ду геч+. 15Амма шу шайна вас йинчарна даггара къинтӀера ца довлахь, шун Да шуна а вер вац аша летийначу къиношна къинтӀера»+.

Марха кхабарх лаьцна

16«Шаьш марха кхобучу деношкахь, шалхалла йолу нах санна, олла а делла, дастам девлла ма лела, хӀунда аьлча уьш шаьш марха кхобийла нахана дӀагайта гӀерташ лела. Аса ма-аллара, царна йогӀуш йолу ял дӀакхаьчна шуна+. 17Айхьа марха кхобучу хенахь хьайн юьхь а йилий, хила ма-веззара лела, 18нахана хьуо марха кхобуш вуйла а ца гойтуш. Хьан Дена иза хууш ду хьуна, Иза хьуна гуш вацахь а. Шадерг а гуш волчу хьан Дас хьуна йогӀу ял дӀалур ю».

Шун стигалахь хир долу хьал

(Лака 12:33-36)

19+•«Дуьненан хьал ма гулде. Иза, нецано а талхош, мекхано хӀаллак а деш, лаьттар ду, я къуша, чу а бевлла, лачкъийна дӀахьур ду+. 20Стигалахь гулде шайна хьал. Цигахь иза нецано талхор а дац, мекхано хӀаллак а дийр дац, я къуша, чу а бевлла, дӀа а хьур дац+. 21Хьан хьал долчохь хьан дог а хир ду.

22Стеган бӀаьрг цуьнан дегӀан серлонан хьоста ду. Цундела хьан ши бӀаьрг цӀена белахь, хьан дерриге а дегӀ серлонах дуьзна хир ду. 23Амма хьан бӀаьргаш цӀена бацахь, хьан дерриг дегӀ а бодане ду! Цу боданал бен хьох серло яцахь, ма инзаре боккха хила беза-кх и бода!

24Цхьана стеган шина элан ялхо хила йиш яц. Цунна цхьа хӀусамда везар ву, важа везар вац, я цхьанна хьесталур ву, ткъа вукхунах вешар вац. Цундела цхьаьний – Далла а, хьолана а ялхой хилалур дац шу»+.

Хьайн хьашташна са ма гатде

(Лака 16:13; 12:22-31)

25«Цундела Аса боху шуьга: дахаран дуьхьа юучунна, молучунна са ма гатде. Шайн дегӀан дуьхьа духарна а са ма гатде. Шун дахар юучул дезах ду шуна, ткъа дегӀ духарал дезах ду+. 26Хьовсал стигаларчу олхазаршка! Цара хӀумма дӀа а ца йоь, хьакха а ца хьокху, ялташ чу а ца дерзадо. Амма стигалахь волчу шун Дас уьш кхобу. Шун дахар олхазарийнчул а дораха ду теша+? 27Я шуьга цу тайпана сагатдарца шайн дахар цхьана сахьтана дахдалийталур ду теша?

28Бедар бахьана долуш са хӀунда гатдо аша? Хьажал аренгахь тӀедолуш долчу петӀамат-зезагашка. Цара цхьа а тайпана къа а ца хьоьгу я шайна бедарш а ца тоьгу. 29+Амма Ас боху шуьга, ур-атталла шен хьолан возаллехь Сулим-паччахь а ца кечлора цу зезагех муьлхха а санна+. 30Иштта эрна арахь тӀедолуш долу зезагаш а Дала цу тайпана кечдеш хилча, кхана уьш цӀергахь догур доллушехь, шу кхин а чӀогӀа кечдийр ма ду, Делах кӀезиг тешаш дерш+.

31Цундела кест-кестта: „Оха хӀун юур ю теша?“, я: „ХӀун мер ю теша?“, я: „ХӀун тӀеюхур ю теша?“ – бохуш, шайн са ма гатде. 32Цу тайпана сагатдо кхечу къаьмнех болчу наха. Ткъа шун стигалахь шайн Да ву, шуна мел оьшург хаа а хууш. 33Уггар хьалха Делан Олалла а, Цуьнан лаам а лаха. Важа дерриг а Дала шуна лур ду+. 34Кханенна сагатдеш ойла ма е – цуьнан шен Да ву. ХӀора де а шен гӀайгӀа яхьаш догӀу».

7

Емалдар

(Лака 6:37, 38, 41, 42)

7^1•«Цхьанна а кхел ма е, Дала шуна а кхел йийр яц+. 2+Аша нахана кхел ярх терра, шуна а кхел йийр ю. Аша нехан ма-хаддора, Дала шун а хадор бу мах+. 3Хьайна уллохь волчун бӀаьргара чамхалге хӀунда хьоьжу хьо, хьайн бӀаьргара хен а ца гуш? 4Хьоьга муха алалур ду хьайн веше: „Схьахьажал, аса бӀаьргара чамхалг дӀайоккху хьуна“, хьайн бӀаьргахь хен боллушехь? 5Шалхонча, цкъа хьайн бӀаьргара хен дӀабаккха, тӀаккха са гур ду хьуна, хьайн вешин бӀаьргара чамхалг схьаяккха.

6Далла гергахь еза йолу хӀума жӀаьлеш дӀа ма луо, уьш, юха а дирзина, шух летар ду. ЖовхӀарш хьакхарчашна хьалха а ма кхисса, цаьрга уьш ца хьешийта»+.

Диэха, лаха, неӀ етта

7•«Деле диэха – Цо дехнарг лур ду шуна. Дела лаха – Иза карор ву шуна, неӀ тоха, иза дӀайоьллур ю шуна, 8хӀунда аьлча хӀора доьхучунна жоп ло Дала, лохуш волчунна карадойту, неӀ тухучунна – схьайоьллуьйту+.

9Шуна юкъахь вуй теша стаг, шега шен кӀанта бепиг дехча, цуьнга тӀулг кховдон верг? 10Я чӀара бехча, цуьнга лаьхьа кховдон верг? 11Шаьш мел къиза делахь а, шайн берашна оьшург аша луш хилча, стигалахь волчу шун Дас мел дукха дика болх бийр бу Шега доьхуш волчунна!+
12+Цундела нахаца йолу юкъаметтиг уьш шайца схьа хила ма-лаъара лелае. Иза товрат тӀера бинчу хьехамашна а, пайхамаршна яздинчунна а тӀера схьадогӀуш ду»+.

Дахарехь готта некъ лаха

(Лака 13:24)

13•«Далла уллорачу дахаре боьду некъ готта бу шуна. Цундела готта ков а, некъ а лаха. Шуьйра ков а долуш, шуьйра некъ – иза стаг хӀаллакьхуьлу некъ бу. Дукха нах дӀабоьлху цу новкъахула. 14Дахарна тӀевоьдучохь долу ков готта ду, цу тӀе боьдуш болу некъ хала бу. КӀеззигчарна бен иза кара а ца бо+.

15•УьстагӀийн аматехь шайна дуьхьал хӀуьттуш болчу харц-пайхамарех ларлолаш. Кийрахь луьрачу берзан дог ду шуна церан+. 16Уьш шайн стоьмаца бевзар бу шуна. Гулйой аша коканийн кулла тӀера кемсаш, я вирбаӀ тӀера комарш+? 17Дикачу дитто дика стом ло, ткъа вуочу дитта тӀехь вон стом кхуьу+. 18Дикачу дитта тӀехь вон стом кхиа а йиш яц, амма вуочу дитта тӀехь дика стом а ца хуьлу. 19+ХӀора вон дитт, цу тӀехь дика стом кхуьуш бацахь, схьа а хададой, цӀера юккъехь дагадо+. 20+Иштта, харцпайхамарш церан гӀуллакхаша бовзуьйту.

21ХӀора Соьга: „Ва сан Веза Эла“ бохуш волчо Стигалийн Олалла тӀелоцур дац. Цига кхочун верг стигалахь волчу Сан Ден лаам кхочуш а беш, Цунна муьтӀахь хила веза+. 22Дуккха а болчара эр ду Соьга цу дийнахь: „Ва Веза Эла! Хьан цӀарах ца бора оха Делера болу хаам? Хьан цӀарах дӀа ца лелхадора оха жинаш? Хьан цӀарах ца бора оха дуккха а тамашийна белхаш?“+
23+Ткъа Аса цаьрга эр ду: „Генадовлал Суна уллора, харц белхаш лелош дерш! Суна шу цкъа а девзаш ца хилла!“»+

МуьтӀахь хиларе кхайкхар

(Лака 6:47-49)

24•«Цундела Соьга ла а дугӀуш, Аса аьлларг деш верг шен шахьар буточу тархана тӀехь юттучу стагах тера ву. 25ДогӀа а тӀедоьттина, хиш а дистина деана, чӀогӀа мох а хьаькхна, амма цуо дина долчу цӀенна хӀумма а ца хилла, хӀунда аьлча цу цӀийнан бух буточу тархана тӀехь боьттина бу. 26ХӀинца Аса бохучуьнга ладугӀуш воцург шен цӀийнан бух гӀамаршна тӀехь боьттинчух тера ву. 27ДогӀа а деача, хиш дистина а деача, мох а хьаькхча, цуьнан цӀа тӀе а кхетта, доьхна дӀадаьлла, схьаэца хӀума а доцуш»+.

28+Ӏийса и дешнаш аьлла ваьлча, адамаш Цуьнан хьекъалх чӀогӀа цецдевллера, 29хӀунда аьлча церан Ӏеламчу наха санна а доцуш, олалла долчо санна хьоьхура Цо+.

8

Ӏийсас дӀа ца йоьрзу чкъуран цамгар йолу стаг туовар

(Марк 1:40-45; Лака 5:12-16)

8^1•Ӏийса ламанан басера охьавоьссича, Цунна тӀаьхьа дукха адам хӀоьттира. 2Цунна тӀе веара чкъураца ца йоьрзу цамгар йолу цхьа стаг. Ӏийсана хьалха гора а хӀоьттина, цо дийхира: «Эла! Хьайна лиъча, со товийр вара-кх Ахьа»+.

3Куьг дӀа а кховдийна, цунах дӀа а Ӏоьттина, Ӏийсас элира: «Суна лаьа хьо товала! ЦӀанло!» Цу сохьта и стаг цамгарх товелира.

4+«ХӀокху хӀуманах лаьцна цхьаьнгге ма дийцалахь. Ваха а гӀой, хьо динан дега а гайтий, тӀаккха Далла лерина сагӀина хӀума ло, Муса-пайхамаро вайна тӀе-ма-диллара. Хьо товаларан тоьшаллина хир ду иза нахана хьалха»+.

Римхойн тӀемалойн хьаькаман ялхо туовар

(Лака 7:1-10)

5•Ӏийса Къапарнаме кхаьчча, Цунна тӀевеара римхойн тӀемалойн хьаькам. Цо гӀо дийхира Ӏийсага: 6«Эла! ЦӀахь, энаша дӀа а лаьцна, чӀогӀа могуш воцуш Ӏуьллуш ялхо ву-кх сан».

7Ткъа Ӏийсас элира: «ДӀа а веана, Аса товийр ву иза».

8ТӀемалойн хьаькамо элира Цуьнга: «Эла! Со хьакъ вац Хьо сан тхов кӀел ван. Ахьа омра дича, сан ялхо толур вара+. 9Иза суна дика хаьа, хӀунда аьлча суна тӀехь лаьтташ а ву хьаькам. Сан сайн карахь а бу тӀемалой. Аса „Валол!“ аьлча, царах муьлхха а ваха веззачу дӀавоьду. Вукхуьнга „Схьавоьл кхуза!“ аьлча, иза схьавогӀу. Сайн ялхочуьнга „Иза де!“ олу, цо и гӀуллакх до».

10Ӏийсана и къамел хезча, Цо цецваларца Шена тӀаьхьахӀоьттинчаьрга элира: «Ас билггал боху шуьга, цу тайпана Делах тешар Суна исраилхошна юкъахь а ца карийна+. 11+Кхин цхьаъ эр ду Аса шуьга: дукхахболчара малхбалерий, малхбузерий схьа а баьхкина, цу тойнехь Стигалийн Олаллехь ИбрахӀимний, Исхьакхний, Якъубний уллохь меттиг дӀалоцур ю+. 12+Ткъа Шаьш Делан Олалле тӀекхаьчна хеттарш-м Ӏаьржачу бодане арабаьхна хир бу. Цигахь белхар а, цергаш хьекхор а хир ду»+. 13Ӏийсас тӀеман хьаькаме элира: «Вало, дӀагӀо, хьо тешаш дерг кхочушхуьлийла».

Цо и оллушехь, хьаькаман ялхо товелира+.

Дукха адамашна дарба дар

(Марк 1:29-34; Лака 4:38-41)

14•Кипа волчу Ӏийса веача, Цунна гира, хӀусамден стуннана, чӀогӀа да̄гар а долуш, цомгуш Ӏуьллуш+. 15Иза, куьг дӀа а кховдийна, цуьнан куьйгах дӀаӀоттавелира. Да̄гар дӀа а даьлла, хьала а гӀаьттина, царна хьошалла дан йолаелира цомгушниг+.

16Суьйранна Ӏийсана тӀебалийра жинаша хьийзош болу нах. Ӏийсас Шен дашаца жинаш дӀалелхийра, кхиболу цомгуш берш туо а бира. 17+Иштта кхочушхилира ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро аьлларг:

«Вайн эгӀазаллаш тӀе а лаьцна,

Цо вайн цамгарш дӀаяьхьира»+.

Ӏийсана тӀаьхьахӀотта ца лиънарш

(Лака 9:57-62)

18•Шена гонах адамийн тоба гича, Шен мурдашка Ӏоман дехьарчу берда тӀе довла элира Ӏийсас+. 19Цхьа Ӏелам стаг, Кхунна тӀе а веана, вистхилира: «Сан Устаз, со Хьуна тӀаьхьа хӀуттур ву, Хьо миччахьа а водахь а».

20Ӏийсас цуьнга элира: «Цхьогалийн а, олхазарийн а чохь Ӏан баннаш ду, ткъа Адамийн КӀентан корта дӀатовжо меттиг а яц».

21Ткъа вукху мурдо Кхуьнга элира: «Сан Эла! Пурба лохьа суна, цкъа, цӀа а вахана, сайн да дӀаволла».

22Амма Ӏийсас цуьнга элира: «ТӀаьхьахӀотта Суна, белларш беллачарна бита».

Ӏийсас хи тӀехь баьлла мох сацабо

(Марк 4:35-41; Лака 8:22-25)

23•Иза хинкеманна чу хиича, мурдаш Цунна тӀаьххье чухевшира. 24ХӀорд чӀогӀа ловзабелира, яккхийчу тулгӀенаша хӀордкема дӀасакхуьйсура. Амма Ӏийса вижначуьра меттах ца волура. 25ТӀаккха, тӀе а бахана, Кхуьнан мурдаша Иза самаваьккхира. Цара элира: «Эла! КӀелхьардахахьа вай! Ӏожалла улло кхаьчна-кх вайна!»

26Ткъа Цо элира: «Стенах кхоьру шу, Делах кӀезиг тешарш?» Хьала а гӀаьттина, Цо мохе а, тулгӀенашка а омра дира. Цу сахьтехь, цхьа а гӀар-тата доцуш, тийналла дӀахӀоьттира+.

27Наха цецбовларца бохура: «Мила ву техьа Иза, мох а, хиш а Цунна къарлуш хилча?»

Ӏийсас Гадар-меттехь жинаша хьийзош волу ши стаг туовар

(Марк 5:1-20; Лака 8:26-39)

28•Ӏийса гадархой болчу кхаьчча, нах дӀабоьхкинчу хьеха чуьра аравелира жинаша хьийзош волу ши стаг. Уьш чӀогӀа дера хилар бахьана долуш, цу новкъахула цхьа а стаг лела ваьхьаш вацара. 29Цара мохь хьоькхура: «ХӀун оьшу Хьуна тхоьгара, Делан КӀант? Тхан хан тӀекхачале, тхо хьийзо веана Хьо кхуза?» – бохуш+.

30Генахь боццуш бежаш хьакхарчийн боккха бажа бара. 31Жинаша Ӏийсага дехар дора: «Цу нехан кийрара Ахьа тхо лахкахь, хьакхарчийн кийранашка тхо доссадахьара Ахьа», – бохуш.

32Цо элира: «ДӀагӀо!» Нахана чуьра ара а девлла, жинаш хьакхарчийн кийранашка дӀахьаьвдира. Цу сахьтехь хьакхарчийн бажа лекхачу берда тӀера Ӏам чу кхоссабелира, цу юкъахь мел йолу хьакха хи буха а йоьдуш.

33Ткъа хьакхарчийн Ӏуй цу меттера бевдира. ГӀала дӀа а бахана, цара хьакхарчашна хилларг а, жинаша хьийзош болчу нахана хилларг а массарна дӀадийцира. 34Цу гӀалахь мел долу адам Ӏийсага хьажа араделира. Иза шайна гиначул тӀаьхьа цара Цуьнга дехар дира, цигара дӀагӀо аьлла+.

9

Ӏийсас дегӀан дола ца далуш волу стаг туовар

(Марк 2:1-12; Лака 5:17-26)

9^1•Ӏийса, хинкеманна тӀе а хиъна, Ӏам тӀехула дехьа а ваьлла, Шен гӀала кхечира+. 2Цунна тӀе валийра шен дегӀан дола ца далуш волу цхьа стаг. Иза, хьалагӀатта де доцуш, меттахь Ӏуьллуш вара. Ӏийсас, уьш Делах тешаш хиларх Ша кхеттачул тӀаьхьа, заьӀапхочуьнга элира: «Доьналла долуш хила, сан кӀант, хьан къиношна гечдина»+.

3Иза хезна болчу Ӏеламчу наха шайн дагахь бохура: «Цу стага ма Ӏеса къамел до!»+

4Церан дагахь дерг Ӏийсана хаьара. Цундела Цо цаьрга элира: «Вон ойланаш хӀунда ю шун даг чохь? 5Муьлха ду ала атта: „Хьан къиношна гечдина“ я: „Хьала а гӀаттий, дӀагӀо“? 6Амма Суна лаьа шуна хаийта Адамийн КӀентан дуьнен тӀехь къиношна гечдан олалла дуйла». Цомгуш волчуьнга Ӏийсас элира: «ХьалагӀатта, хьайн мотт-гӀайба схьа а эций, цӀа гӀуо».

7Важа, хьала а гӀаьттина, цӀа вахара. 8Адамийн тоба, шена и хӀума гича, чӀогӀа кхера а елла, Далла хастамаш бан йолаелира, Цо адамашна оццул чӀогӀа бакъо яларна.

Маттайга тӀекхайкхар

(Марк 2:13-17; Лака 5:27-32)

9•Ӏийса цигара дӀавоьдучу хенахь Цуьнан бӀаьрг кхийтира Маттай цӀе йолчу стагах. Иза ял схьагулъеш болчеран бун чохь Ӏаш вара. Ӏийсас элира: «Суна тӀаьххье схьавола!»

Маттай, хьала а гӀаьттина, Цунна тӀаьхьа дӀавахара.

10+Ӏийса Шен мурдашца Маттайн хӀусамехь яа хӀума юуш Ӏаш хилла. Царна тӀе а баьхкина, цаьрца яа хӀума яа охьахиира ял схьагулъеш болу наххий, адамашна юккъехь къинош летийна аьлла, цӀе яхана болу наххий. 11Шайна и сурт гича, парушхоша Цуьнан мурдашка хаьттира: «Шун Устаз ял схьагулъеш болчаьрций, къинош летийначаьрций хӀума юуш хӀунда Ӏа?»+

12Иза Шена хезча, Ӏийсас элира: «Могуш болчарна лор оьшуш вац, цомгуш болчарний бен. 13+Даха а гӀой, хьажа Делан Йозанашкахь яздинчуьнга: „Суна шун вовшашца къинхетамалла хилар деза ду, аша Сан дуьхьа дохучу сагӀанел“. Бакъахьара лелачаьрга кхайкхам бан ца веана Со, къинош летийначаьрга бен»+.

Марха кхабарх лаьцна

(Марк 2:18-22; Лака 5:33-39)

14•Яхьъян мурдаша, Ӏийсана тӀе а баьхкина, хаьттира: «Охий, парушхоший кест-кестта марха кхобу, ткъа Хьан мурдаша цкъа а марха кхобуш ма ца го?!»+

15Ткъа Ӏийсас элира: «Зуда ялош волчун накъостий гӀайгӀане хуьлий, иза шайна юкъахь мел ву? Амма тӀедогӀур ду зуда ялош верг кхарна юккъера дӀавуьгун волу цхьа де. ТӀаккха хир бу уьш гӀайгӀане, марха кхаба а болалур бу+. 16Цхьаммо а ца латайо цӀеначу кӀадих тишачу бедарна йома, хӀунда аьлча и йома гатъелла, оза а елла, дӀахӀоьттича, бедар тӀера Ӏуьрг кхин а доккха хир ду. 17Керла чагӀар тишачу пӀаьлдиг чу а ца дутту. ПӀаьлдиг бетӀар бу, чагӀар чуьра охьагӀур ду. ПӀаьлдиг а хӀаллакьхир бу. Амма керла чагӀар керлачу пӀаьлдиг чу дутту: пӀаьлдиг а, чагӀар а шен меттехь хир ду».

Гуламан цӀийнан куьйгалхочун йоӀ еллачуьра денъяр а, цомгуш йолу зуда туояр а

(Марк 5:21-43; Лака 8:40-56)

18•Цо и къамел дечу хенахь Ӏийсана тӀевеара гуламан цӀийнан куьйгалхо. Цунна хьалха гора а хӀоьттина, цо элира: «Сан йоӀ хӀинцца дӀаяьлла. Хьо ван а веана, Ахьа цунна тӀе куьйгаш дехкича, иза денлур яра». 19Ӏийса, хьала а гӀаьттина, Шен мурдашца цунна тӀаьхьа дӀавахара.

20Цигахь, шийтта шарахь цӀий ца соцуш, цомгуш йолу зуда яра. Ӏийсана тӀехьахула тӀе а еана, Цуьнан бедарх кхозуш йолчу чечакхах дӀахьакхаелира иза+. 21Массо а хенахь ша-шега цо олура: «Цкъа мукъана а Цуьнан бедарх со дӀахьакхаелча, со толур яра»+.

22Ӏийсас, юха а вирзина, и зуда Шена гича, элира: «Доьналла долуш хила, Сан йоӀ! Хьан тешаро тойина хьо!» И зуда цу сохьта тоелира+.

23Ӏийса гуламан цӀийнан куьйгалхо волчу цӀа веача, Цунна гира зурманчаш а, доьлхуш, доьхна адам а. 24Цо элира: «ДӀагӀо кхузара! ЙоӀ яла ца елла, иза йижина Ӏуьллуш ю!» Амма нах Кхунах боьлуш лаьтташ бара+. 25Уьш цӀа чуьра аралаьхкича, Ӏийсас, йоӀ йолчу чу а вахана, цуьнан куьг схьалецира. ЙоӀ Ӏуьллучуьра хьалагӀаьттира+. 26Цу тамашийначу хӀуманах лаьцна хабар массо а метте дӀасадаьржира.

БӀаьрзе ши стаг туовар

27Ӏийса цигара дӀавоьдучу хенахь Цунна тӀаьхьавогӀуш вара бӀаьрзе ши стаг. Цара, кест-кеста мохь тухуш, олура: «Къинхетам бехьа тхох, Даудан[*] КӀант!»+

28Ӏийса цӀа чу ваьлча, бӀаьрзенаш Цунна гергга тӀебаьхкира. Цо цаьрга элира: «Шу теший Аса шун бӀаьрса юхадоуьйтург хиларх?»

Цара элира: «Теша, Веза Эла!»

29Ӏийсас церан бӀаьргех куьг Ӏоьттира. Цо элира: «Шу тешаш дерг хилийталахь!»+
30ТӀаккха церан бӀаьрса схьадеара. Ӏийсас царна чӀоггӀа тӀедиллира: «Цхьанна а стагана Сох лаьцна хаа йиш йолуш дац шуна»+. 31Амма шаьш дӀабаханчул тӀаьхьа, цара Цунах лаьцна массо а маьӀӀе дӀасадаржийра+.

Мотт сецна волу стаг туовар

32Шен мурдашца Иза дӀаваха кечвеллачу хенахь Ӏийса волчу валийра мотт сецна волу стаг. Иза жино хьийзош вара. 33Ӏийсас жин дӀалаьллиначу хенахь и стаг къамел дан волавелира. Наха цецбовларца бохура: «И санна долу хӀума Исраилан махкахь цкъа а хилла дац».

34+Ткъа парушхоша бохура: «Цо жинаш лохку жинийн элан гӀоьнца»+.

Ӏийсас нахах къинхетам бо

35+Ӏийса массо а гӀаланашкахула, ярташкахула чекхволура. Цо нехан гуламан цӀеношкахь Ӏамадора, Стигалийн Олаллех хаза кхаъ кхайкхабора, нах массо а цамгарех тобора. 36+Адамийн тоба Шена гуш, Цунна нахах къахетара. Уьш чӀогӀа гӀайгӀане а, дуьненах дог диллина, Ӏу воцу бажа санна, лелаш бара+. 37+Цо Шен мурдашка олура: «Хьовсал, мел дукха адам кийча ду Делан Олалла тӀелаца. Уьш кхиъна доккха ялта санна бу, амма и ялта чудерзо белхалой кӀезиг бу. 38Ялта долчу Дега деха, иза чуэца кхин а белхалой бахкийта алий»+.

10

Шийтта векал харжар

(Марк 3:13-19; Лака 6:12-16)

10^1•Ӏийсас, Шен шийтта мурд схьа а кхайкхина, царна бакъо елира харц жинаш дӀалахка а, нахана дарбанаш а деш, уьш массо а цамгарех тобан а. 2Цу шийтта мурдан цӀераш яра: дуьххьарлераниг – ШамӀа, Кипа аьлла цӀе тиллина волу. Цуьнан ваша Ӏандар, Зевадин кӀант Якъуб, цуьнан ваша Яхьъя, 3Пилап, Барталамай, ТӀама, ял схьагулъеш волу Маттай, ХӀалпайн кӀант Якъуб, Тхьада, 4ШамӀа (ша тӀелаьцнарг тӀевирззина кхочушдан гӀертарг), ЯхӀуд-Искархо а, тӀаьхьо Ӏийсана ямартло йина волу.

Ӏийсас шийтта мурд дӀахьажор

(Марк 6:7-13; Лака 9:1-6)

5Ӏийсас, Шен шийтта мурд дӀахьажош, царна тӀедиллира: «Шамранан махкахь йолчу гӀаланашна чу ма гӀолаш, я кхечу къаьмнийн нахана тӀе а ма гӀолаш. 6Исраилан махкара хӀаллакьхила хьаьхна, тиладеллачу уьстагӀашна тӀе гӀо,+
7кхайкхам беш: „Стигалийн Олалла генахь дац“+. 8Цомгуш берш тобе, белларш денбе, чкъураца ца йоьрзу чевнаш ерш лазарх цӀанбе, харц жинаш дӀалелхаде. Маьхза карадеанарг мах боцуш дӀало+. 9Шайца я ахча а, я деши а, я дети а, я цӀаста а схьа ма эца. 10+Шаьш новкъа довлуш, некъан тӀоьрмаг а схьа ма эца, шайна тӀехь йолу бедаршший, мачашший бен. Ӏаса а ма эца шайца схьа. Къахьоьгуш долу шу хьакъ ма ду нахера юург-мерг схьаэца+. 11Шаьш муьлххачу гӀала я юьрта кхаьчча, хьажа, шаьш тӀелаца хьакъ дерг мила ву. Иза волчохь Ӏе, шаьш дӀадаха хан тӀекхаччалц. 12Шаьш хьошалгӀа доьлхуш, шаьш тӀеоьцуш волчу хӀусамдега маршалла хатта. 13Аша дӀаделла долу маршалла тӀеэца хьакъ долуш и хӀусам елахь, машар а, барт а хуьлийла цу хӀусамехь. Иза хила хьакъ долуш и хӀусам яцахь, шун лаам шуна юхабоьрзийла. 14+Шаьш тӀе а ца оьцуш, аша бохучуьнга ла а ца дугӀуш йолчу хӀусамера я гӀалара дӀагӀо, шайн когаш тӀера чан охьа а егош+. 15++Бакъдерг боху Аса шуьга: къематан дийнахь цу гӀалара хьал Седамеххьий, Ӏамор-гӀалаххьий чул инзаре хир ду»+.

ТӀедогӀуш долчу эккхийна лелорх лаьцна

(Марк 13:9-13; Лака 21:12-17)

16+•«Аса дохуьйту шу, берзалойн арданг юккъе уьстагӀий ма-дахийттара. Цундела, текхарг санна, хьекъале хилалаш, кхокха санна, дагахь хӀума доцуш а хилалаш+. 17+Нахах ларлолаш, цара кхеле дӀалур ду шу, шайн гуламан цӀенош чохь етта а йоьттуьйтур ю шуна. 18Со бахьана долуш паччахьашний, элашний тӀе а дуьгур ду шу. Царний, кхечу къаьмнех болчарний хьалха тоьшалла дан а дезар ду шун, шу Сан мурдаш болу дела+. 19Шаьш дӀалаьцначул тӀаьхьа, хӀун эр ду техьа оха бохуш, гӀайгӀане а ма хила, хӀунда аьлча шуна дӀаделлалур ду, хӀун ала деза. 20Дагахь латтаделаш шайна иза, хӀунда аьлча и къамел деш дерш шу хир дац, иза шун стигаларчу Ден Са хир ду шуьгахула цаьрца къамел деш+. 21+Вашас, вешина ямарта а хилла, иза вейта дӀалур ву. Ткъа дас берашна а изза дийр ду. ТӀаккха бераша, шайн дайшна-наношна дуьхьал а гӀевттина, уьш бойур а бу+. 22+Сан цӀе бахьана долуш цхьанна а дезар дац шу, амма и дерриге а чекхдаллалц лайнарг кӀелхьарвоккхур ву+. 23Цхьана гӀалахь шаьш къиза хьовзадахь, довдий, кхечу гӀала дӀагӀо. Аса баккъал боху шуьга: Исраилан махкахь мел йолу гӀаланашка шу кхаьчна довлале, Адамийн КӀант вуссур ву»+.

Хьанах кхера веза

24+«Мурд устазал лахара а вац, ткъа ялхо шен олахочул лакхара а вац+. 25+Мурд воккхавеш хила веза, ша шен устазах дӀатарлахь, ткъа ялхо а хила веза реза, ша шен элах дӀатарлахь. Нагахь санна хӀусаман дена БаӀал-Зебула цӀе тиллахь, цуьнан доьзалан муххале а и цӀе йоккхур ю+.

26+Цундела царах ма кхера, хӀунда аьлча мел къайлаха дерг а гучудер ду, мел хьулдинарг а хоуьйтуш хир ду+. 27Аса шайга боданашкахь аьлларг а къеггинчу серлонгахь юхадийца. Лерга юххехь лохха Аса шайга аьлларг, цӀийнан тхов тӀе а довлий, мохь туххуш дийца. 28Ма кхера шайн дегӀ ден йиш хиларх, шун са церан карахь дац. Ткъа кхералаш шайн дегӀ а, са а жоьжахатехь хӀаллакдан йиш Йолчунах+. 29Шина хьозанах цхьа шай бен доккхур дуй те? Амма царах цхьа а лаьтта охьадужур дац шун Ден пурбанца бен. 30Шун коьртара массо чо а багарбина бу шуна! 31Цундела ма кхералаш: дуккха а хьозанел деза ду шу!+

32Нахана хьалха Со къобалвеш верг Аса Сайн стигаларчу Дена хьалха къобалвийр ву+. 33+Амма Со нахана хьалха дӀатеснарг Аса а дӀатосур ву Сайн стигаларчу Дена хьалха»+.

Безам хьаьнга хила беза

(Лака 12:51-53; 14:26, 27)

34•«Ма мотталаш Со машар бахьаш веана дуьнен чу. Со машар бахьаш ца веана, тур дахьаш веана+. 35+Со веана

„кӀант дена дуьхьал ваккха,
йоӀ – нанна дуьхьал,
нус – марнанна дуьхьал яккха.

36Шен цӀа чохь берш хир бу стагана мостагӀий“+.

37Шен дай-наний Сол дукха дезаш верг Суна улло вала хьакъ долуш вац. Шен йоӀ я кӀант Сол дукхах дезаш верг а вац Соьца хила хьакъ долуш. 38+Шен баланийн мохь[*] схьа а эцна, Суна тӀаьхьа ца хӀоьттинарг Суна уллохь хила хьакъ долуш вац+. 39+Шен са Ӏалашдан гӀоьртинарг синах вер ву, амма Сан дуьхьа са дӀаделлачунна иза карор ду+.

40+Шу тӀеоьцуш волчо Со а тӀеоьцу, ткъа Со тӀеоьцучо Со Ваийтинарг а тӀеоьцу+. 41Пайхамар пайхамаран дуьхьа тӀеоьцучунна, пайхамарна санна, ял хир ю, ткъа Делан лаамехь верг Цуьнан дуьхьа тӀеоьцучунна, Делан лаамехь волчунна санна, ял хир ю+. 42Царах лахара волчунна а гӀо диначунна, иза Сан мурд вуйла а хууш, Аса баккъалла а боху шуьга, цунна шен ял хир ма ю, цо цунна кеда чохь шийла хи бен ца деллехь а»+.

11

Яхьъяс бохкуьйту нах

(Лака 7:18-35)

11^1•Ӏийса Шен шийтта мурдана хьехамаш бина ваьлча, Иза цигара дӀа а вахана, Галилай-махкарчу гӀаланашкахула кхайкхам а беш, хьехам а беш волавелира. 2Ӏийсас лелош долчух лаьцна шена хезча, набахти чохь воллуш волчу Яхьъяс шен мурдаш бахийтира+
3Цунна тӀе хаттарца: «Хьо вуй и ван везаш верг, я тхо кхечуьнга хьоьжуш Ӏан деза?»

4Ӏийсас цаьрга элира: «Даха а гӀой, Яхьъяга шайна гинарг а, хезнарг а дийца: 5+бӀаьрзечарна бӀаьрса ло, астагӀнаш нийса дӀалела, ца йоьрзуш йолу чкъуран цамгар ерш цӀанло цу цамгарх, къорачарна хеза, белларш денло, къечарна хаза кхаъ кхайкхабо+. 6Декъала ву Сох шек воцург»+.

7Мурдаш дӀабахначул тӀаьхьа Ӏийса адамийн тобанна Яхьъях лаьцна дийца волавелира: «Шу яьссачу аренга стенга хьовса даханера? Мохо лесточу эрзе хьовса-м ца даханера шу+? 8ХӀан-хӀа. Ткъа стенга хьажа даханера? Хаза хӀума тӀеюьйхинчу стаге хьажа дахнера? ХӀан-хӀа. Исбаьхьа бедарш юьйхина нах паччахьан гӀаланаш чохь Ӏаш бу. 9Ткъа хьаьнга хьовса дахнера шу? Пайхамаре хьовса дахнера? ХӀаъ, боху Аса шуьга. Яхьъя вукху пайхамарел лакхара ву+. 10+Цунах лаьцна Делан Йозанаш тӀехь яздина ду: „Хьажал! Ас Хьуна хьалха Сайн геланча воуьйту. Цо Хьуна некъ кечбийр бу!“+
11Аса бакъдерг боху шуьга: кху дуьнен тӀе бевллачарна юкъахь нах хих чекхбохучу Яхьъял сийлахь а, воккха а стаг вац. Делахь а стигалийн Олалла тӀелаьцначарна юкъахь уггаре а лахарниг а цул лакхара ву+. 12+Нах хих чекхбохучу Яхьъян заманера дуьйна таханлерчу денна тӀе кхаччалц стигалийн Олалла, яккхий гӀулчаш йохуш, дӀадоьдуш ду, ницкъ беш берш иза сацо гӀерташ белахь а[*]+. 13ХӀунда аьлча товрат-хьехамаша а, пайхамарша яздинчо а хиндерг схьааьлла долуш дара, Яхьъя лелаш хилла волу хан тӀекхаччалц. 14+Цара бохуш дерг шу тӀеэца кийча делахь, Яхьъя ву-кх шуна и вогӀур ву бохуш волу Эли-ЯхӀу+. 15Лергаш долчунна хӀара дӀахезийла+.

16Хьаьнца юстур ю Аса хӀара тӀаьхье? Уьш, базаран майданашкахь кхечу берашка мохь а бетташ, Ӏаш долчу берех тера ду:

17„Оха шун дуьхьа шедаг лекхира, ткъа шу халха а ца девлира!

Оха шуна гӀийла эшарш лекхира, ткъа шу гӀайгӀане а ца хилира!“

18Яхьъя гучуваьлла. Цо хӀума а ца йоу, мала а ца молу. Ткъа цунах лаьцна дуьйцу, иза жинаша хьийзош волу стаг ву бохуш+. 19Цул тӀаьхьа Адамийн КӀант веара. Цо яа а йоура, мала а молура. Цунах лаьцна а дуьйцу: „Хьовсал цу адаме! И юуш ву, молуш ву, ял йоккхучийн а, къинош летийначийн а доттагӀа ву!“ Амма Делера долу хьекъал бакъдо цунах даьллачу гӀуллакхаша»+.

Дохкойовлаза йисина гӀаланаш

(Лака 10:13-15)

20•Ӏийса бехк боккхуш волавелира Ша Шен дукхах долу Ӏаламаташ гайтинчу гӀаланийн бахархойх, уьш метта а баьхкина, Далла тӀе ца берзарна. 21+«Декъаза ю-кх хьо, Къераз-гӀала! Декъаза ю-кх хьо, Бет-Саида-гӀала! Шу долчохь хилла долу тамашийна гӀуллакхаш Цора-гӀалахь а, ЦӀадан-гӀалахь а хиллехьара, цигара адамаш, тоххарехь дохко а девлла, шайн дохкодовлар гойтуш йолу бедарш тӀе а юьйхина, овкъарна тӀе охьахевшина хир дара+. 22Аса боху шуьга: Цорарчу а, ЦӀаданарчу а нахана къематан дийнахь дуккха а атта хир ду шуначул+. 23+Ткъа хьо, Къапарнам-гӀала,

хьо язйина стигала хьалайоккхур ю моьтту хьуна?

Йоккхур яц, жоьжахатин цӀерга кхуссур ю.

Седамехь хьуна гина долу Ӏаламаташ хиллехьара, иза хӀара де тӀекхаччалц лаьтташ хир яра+. 24+Аса боху шуьга: Седамна кхана догӀун долчу къематан дийнахь атта хир ду хьуна чул»+.

Суна тӀе дуьйла, Аса синтем лур бу шуна

(Лака 10:21, 22)

25•ТӀаккха Ӏийсас элира: «Аса сий до Хьан, Сан Да, стигаллий, латтий карахь долу Веза Эла, хьекъалчеххий, Ӏилманчеххий и хӀума къайла а даьккхина, бер санна, догцӀеначарна Ахьа иза дӀаделларна+. 26ХӀаъ, Сан Да, иза Хьан лаамца хилла ду. 27+Дерриг а Сан Дас схьаделла Суна, ткъа КӀант Дена бен ца вевза. Да а ца вевза КӀантаний, Цунна Да вовзийта лиъначунний бен+. 28Дуьйла Суна тӀе, кӀадделларшший, балехь дершший. Аса дагна синтем лур бу шуна+. 29+Сан дукъ шайна тӀеэца, Сох Ӏама, хӀунда аьлча даг чохь Со чӀогӀа эсала а, кӀеда а ву шуна. Цундела шуна Со волчохь деган синтем карор бу+. 30Сан дукъ а дӀакхехьалур долуш ду, Сан мохь а бац беза»+.

12

СадоӀучу шоьтан дийнахь буьртигаш схьадахар

(Марк 2:23-28; Лака 6:1-5)

12^1+•СадоӀучу шоьтан дийнахь Ӏийса дӀайийначу аренгахула схьавогӀуш хилла. Мацбелла болчу Цуьнан мурдаша, кӀен кенаш схьа а дохуш, царна юккъера буьртигаш дууш хилла+. 2И сурт гина болчу парушхоша Ӏийсага элира: «Хьажал! Хьан мурдаш Дала кхоьллинчу шоьтан садоӀучу дийнахь ца магийна дерг лелош бу»+.

3+Ӏийсас царна жоп делира: «Дауд-паччахьо, шен накъостий мацбелча, диначух лаьцна ца дешна аша+? 4+Цо, Делан цӀа чу а вахана, Далла къобалдина долу деза бепиг, схьа а эцна, шений, шен накъосташний юккъехь декъа а декъна, диина, и санна долу хӀума дан дихкина хилла доллушехь. И бепиг динан дайшна бен даа магош ца хилла+. 5+Товрат-хьехамаш тӀехь аша ца дешна, Делан цӀийнан кертахь болх а беш, динан дайша шоьтан садоӀу де дохош хиларх лаьцна, ткъа царна цхьаммо а бехк ца билларх лаьцна а+? 6Аса боху шуьга, тахана кхузахь Лаьттарг Делан цӀийнал дуккха а лакхара ву+. 7+Делан Йозанна тӀера „Суна шун вовшашца къинхетамалла хилар деза ду, аша Сан дуьхьа дохучу сагӀанел“ – бохуш долу дешнех шу кхеташ делахьара, аша бехк боцурш бехке бийр бацара+. 8Хаалаш, Адамийн КӀант Дала кхоьллинчу шоьтан денна тӀехь а Эла ву шуна».

Ӏийсас куьг заьӀап долу стаг туовар

(Марк 3:1-6; Лака 6:6-11)

9•Цул тӀаьхьа цигара дӀа а ваьлла, церан гуламан цӀа чу вахара Ӏийса. 10Цигахь заьӀап куьг долу стаг вара. Ӏийса бехкеван бахьанаш лоьхуш болчу парушхоша Кхуьнга хаьттира: «Товрат тӀерачу хьехамаша пурба лой Далла леринчу шоьтан дийнахь нахана дарба дан?»+

11+Ӏийсас цаьрга элира: «Шайн уьстагӀ ор чу боьжча, аша иза хьалабоккхур бацара, Далла леринчу шоьтан де делахь а? 12Ткъа стаг мел веза ву уьстагӀал! Далла леринчу шоьтан дийнахь диканиг дан мегар ду»+. 13Цомгушчуьнга Ӏийсас элира: «Схьакховдаде хьайн куьг!» Цо куьг дӀакховдийра. Иза цу сохьта, важа куьг санна, то а делла, дӀахӀоьттира+. 14Парушхой, вовшах а кхетта, Ӏийса шаьш муха хӀаллаквийр вара бохуш, барт бан буьйлабелира.

Хаьржина волу ялхо

15Иза хууш волу Ӏийса цигара дӀавахара. Цунна тӀаьхьа дукха адам хӀоьттира. Цо цомгуш мел верг товира. 16ХӀора Ша то мел винчу стагана Ӏийсас тӀедиллира, Ша мила ву ма дийца аьлла+. 17Цу тайпана кхочушхилира Дала ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамарехула аьлларг:+

18+«ХӀара Сан Ялхо ву, Ас хаьржина волу.

Кхунна Со реза ву, Кхунах воккхавеш ву Со.

Сайн Са дуьллур ду Ас Кхунна тӀе,

Кхо халкъашна нийсо дӀакхайкхор ю!

19ХӀара шуьца къийсалур а вац, Кхо Шен аз а айдийр дац.

Урамашкахь цхьанна а Кхуьнан аз а хезар дац.

20Кагбалла боллуш болу эрз а кагбийр бац Кхо,
дӀаян гӀерташ сийсаш йогуш йолу милт а дӀайойур яц,

Ша, нийсо а йина, толам баьккхина валлалц.

21Халкъаш цунах дог тешна а хир ду!»

Ӏийса а, БаӀал-Зебула а

(Марк 3:20-30; Лака 11:14-23; 12:10)

22•ТӀаккха Ӏийсана тӀе цхьа стаг валийра. Жинаша хьийзош хиларна, бӀаьрзе а, мотт а сецна а вара иза. Ӏийсас иза товира: цомгушниг, мотт а буьйцуш, бӀаьрса схьа а деана, дӀахӀоьттира. 23+Адамаша, цец а дуьйлуш, вовшашка хоьттура: «Даудан КӀант-м вац теша Иза?»+
24+Иза хезна болчу парушхоша элира: «Цо жинаш дӀалелхадо церан эла волчу БаӀал-Зебула-жинан гӀоьнца»+.

25Ӏийсана хууш дара церан дагахь дерг. Цо элира: «Муьлхха а екъаелла йолу пачхьалкх хӀаллакьхила хьаьхна ю. Юкъахь барт боцу хӀора гӀала я доьзал шаьш ма-хиллара латталур дац. 26Нагахь санна жин жино дӀалаллахь, иблис ша-шена дуьхьал долу. Ткъа муха лаьттар ду цуьнан олалла? 27Нагахь Ас, аша ма-баххара, жинаш БаӀал-Зебулин гӀоьнца дӀалохкуш хилча, шуна тӀаьхьахӀоьттинчара хьенан гӀоьнца лохку уьш дӀа? Иштта, цара йийр ю шуна кхел+. 28Амма Аса Делан Синца уьш дӀалахкахь, иза тоьшалла ду шуна Делан Олалла шу долчу кхаьчна хилар. 29Шел ницкъ болуш волчу стеган цӀа чуьра хӀума муха лачкъор ю, иза цкъа хьалха дӀавихкина бен? Цул тӀаьхьа бен далур дуй къола+? 30+Соьца воцург Суна дуьхьал ву, Соьца нах схьагулбеш воцург уьш дӀасакхуьйсуш ву+.

31Цундела боху шуьга: хӀора латийначу къина, динчу Ӏесачу къамелана стаг дохковаьллачул тӀаьхьа гечдийр ду, амма Делан Са сийсаздинчунна гечдийр дац+. 32+Адамийн КӀантана вониг аьллачунна гечдан мега, амма Делан Дезачу Синна дуьхьал хӀума аьллачунна гечдийр дац я таханлерчу бӀешарахь а, я тӀедогӀун долчу бӀешерашкахь а. 33+Шуна хаьа дика стом кхио дика дитт оьшийла, ткъа вочу дитто вон стом ло. ХӀора дитт шен стоьме хьаьжжина хуьлу+.

34+Шу, лаьхьанийн тӀаьхье! Шун багара муха дер ду диканиг, шу шаьш зене нах хилча? Стеган даг чохь дерг матта тӀехь ма хуьлу+. 35Дикачу стага шен даг чуьра диканиг долуьйту, ткъа вочу стага шен кийрара вониг бен ца долуьйту+. 36Амма Аса боху шуьга: къематан дийнахь хӀора шаьш ойла а ца еш аьллачу дашна жоп дала дезар ду массеран а+. 37ХӀунда аьлча хьайн дешнашка хьаьжжина хьо я бехказавоккхур ву, я хьуна кхел йийр ю»+.

Тамашийна хӀума гайтар тӀедиллар

(Марк 8:11, 12; Лака 11:29-32)

38+•Цхьаболчу Ӏеламчу нахий, парушхоший Ӏийсага дийхира: «Устаз! Тхуна чӀогӀа лаьара Ахьа тамашийна гӀуллакхийн билгало гойтийла!»+

39+Амма Ӏийсас жоп делира: «Боьха а, телхина а йолу тӀаьхье! Тамашийна гӀуллакхийн билгалонашка сатуьйсуш ду-кх шу. Цхьа а билгало гур яц шуна, Юнус-пайхамарехула гайтинарг йоцург+. 40+Юнус кхаа дийнаххьий, кхаа бусий боккхачу чӀеран кийрахь ма-хиллара, Адамийн КӀант а хир ву Лаьттан даг чохь кхаа дийнаххьий, кхаа бусий+. 41+Къематан дийнахь Нунав-гӀалара бахархоша, беллачуьра ден а белла, уьш бехке бийр бу, хӀунда аьлча уьш Юнуса бина хаам бахьана долуш дохкобевлла, ткъа шуна хьалха Верг Юнусал лакхара ву+. 42+Цу тӀаьхьенах болчу нахаца цхьаьна къилбехьара зуда-паччахь а денлур ю кхел ечу хенахь, цо уьш бехке а бийр бу, хӀунда аьлча иза цхьана дуьненан маьӀӀера йогӀура Сулим-паччахье ладогӀа. Ткъа кхузахь Верг Сулим-паччахьал веза ву»+.

Харцжин юхадар

(Лака 11:24-26)

43•«Харцжин стагах дӀакъаьстича, иза хи доцучу яьссачу аренгахула долалой лелаш хуьлу, тӀетовжа меттиг а ца карош. 44ТӀаккха цо олу: „Со арадаьллачу цӀа чу юхадоьрзур ду со“. Амма и стаг волчу юхадеъча, ша Ӏийна меттиг яьсса а, нуй хьаькхна а, цӀанйина а карайо цунна. 45ТӀаккха доьдий, цо шеца ворхӀ харцжин даладо, шел дуккха а вон долу. Уьш, цу стагана чохь шайн хӀусам а юьллий, даха ховшу. Эххар а оцу стеган хьал юьххьенца хиллачул а вон хуьлу. Изза хир ду тахана дехаш Ӏаш долчу вон адамашца а»+.

Ӏийсан нана а, вежарий а

(Марк 3:31-35; Лака 8:19-21)

46•Нахаца Ӏийсас къамел дечу хенахь Цуьнан наний, вежарий арахь лаьтташ хилла, Цуьнца къамел дан лууш+. 47Цхьаммо Ӏийсага элира: «Хьажахь, Хьан наний, вежарий, Хьоьца къамел дан лууш, хьоьжуш лаьтташ бу-кх арахь». 48Иза аьллачуьнга Ӏийсас хаьттира: «Мила ю Сан нана, муьлш бу вежарий?» 49Шен мурдашка куьг а кховдош, Цо элира: «ХӀорш бу Сан нана а, вежарий а! 50Сан стигалара волчу Ден лаам кхочушбеш верг Суна ваша а, йиша а, нана а ю!»+

13

Ахархочух лаьцна хьекъале дустар

(Лака 8:4-8; Марк 4:1-9)

13^1•Цу дийнахь Ӏийса, цӀа чуьра ара а ваьлла, Ӏоман йисте охьахиира. 2+Цунна гонах адамийн йоккха тоба гулъелира. Цундела Иза, хӀордкеманна чу а ваьлла, охьахиира, ткъа нах хи йистехь бисира. 3Ӏийсас, хьекъале дустарш а далош, дуккха а хӀуманаш дийцира царна.

Цо элира: «Цхьа ахархо шен кха тӀе хӀу таса араваьлла. 4Цо хӀу тосучу хенахь цхьадолу буьртигаш некъан йистехула охьаэгна хилла. Схьадаьхкинчу олхазарша уьш дӀадиъна. 5Важа буьртигаш, жагӀа а болуш, латта кӀеззиг долчу метте охьаэгна дара. Цу буьртигаша сихха зӀийдигаш тесна, хӀунда аьлча цигахь латта кӀезиг дара. 6Малх кхетча, цо и зӀийдигаш ягийра, церан орамаш кӀорга ца хиларна, уьш якъаелира. 7Кхидерш коканийн коьллаш юкъа ийгира, амма коьллаша, юкъ а елла, хӀун зӀийдигаш къайлаехира+. 8Ткъа важа долу хӀу дика латта долчохь нисделла. Уьш дикка хьала а девлла, хьийкъина ялта делла цара, цхьацца долчара бӀе, кхузткъа, ткъе уьттазза дӀадийначул сов а луш. 9Лергаш долчунна хӀара хезийла!»+

Дустаран маьӀна довзийтар

(Лака 8:9, 10; Марк 4:10-12)

10•Ӏийсан мурдаша, Цунна тӀе а баьхкина, хаьттира: «Хьекъале дустарш далош хӀунда дуьйцу Ахьа нахе?»

11Ӏийсас цаьрга элира: «Шуна делла ду Стигалийн Олаллин къайленаш йовзар, ткъа царна уьш йовзар ца делла+. 12+ХӀунда аьлча долчунна кхин а тӀелур ду, цуьнан дерг кхин а стамлур ду. Ткъа доцучуьнгара цуьнан данне а доцург а дӀадоккхур ду+. 13Цундела дуьйцу Аса царна хьекъале дустарш. Уьш хьоьжуш боллушехь, царна хӀумма а ца го дела а, ладугӀуш боллушехь, хӀумма а ца хеза я дуьйцучух ца кхета дела а+. 14+Царна тӀехь Ешаъ-ЯхӀу-пайхамарехула Делера болу хаам кхочушхуьлу:

„Аша ладугӀур ду, амма шу цунах кхетар дац,
хьоьжур ду шу, амма маьӀна къастор дац аша.
15Цу нехан дегнаш шагделла,
церан лергаш къорделла,
церан бӀаьргаш дӀахьаббина бу.
Цара иза ца леладахьара,
церан бӀаьргашна са а гур дара,
церан лергашна хезар а дара,
церан дог кӀеда а хир дара,
уьш шайна гӀо дайта Суна тӀе а богӀур бара,
Аса уьш то а бийр бара!“+

16+Ткъа шу декъалдина ду, хӀунда аьлча шун бӀаьргашна го, лергашна хеза+. 17Аса бакъдерг боху шуьга: дуккха а пайхамарш а, Делан лаамехь берш а лууш бара шуна гинарг ган, амма иза царна ца гина. Царна лиънера шуна хезаш дерг хаза, амма царна иза ца хезна»+.

Ахархочух лаьцначу дустаран маьӀнах кхетор

(Марк 4:13-20; Лака 8:11-15)

18•«Ткъа хӀинца ладогӀал хӀу дӀадуьйш волчух лаьцна хьекъале дустаран маьӀне. 19Нагахь санна стагана Делан Олаллех лаьцна хаза а хезна, иза цунах ца кхеттехь, цунна иблис тӀедогӀу. Цо цу стеган даг чу дижинарг лачкъадо. ХӀара ду некъан йисте охьаэгна долчу хӀуьнан маьӀна. 20ТӀулгийн жагӀанна юккъе доьжна долчу хӀуьнан маьӀна, хӀора дашах а тешаш, иза цу сохьта хазахетарца тӀеоьцуш волу стаг ву. 21Амма шен хила ма-беззара орам боцу дела, иза кӀеззигчу ханна бен ца лаьтта. Дош бахьана долуш хало тӀехӀоьттича, иштта волу стаг сихха юьстах волу+. 22Коканаш долчохь охьадоьжна долчу хӀуьнан маьӀна дича, дахаран гӀайгӀанаша а, хьолах Ӏехабаларо а и хезна дош диц а долуьйту, цуьнан дахарехь стом а ца ло бохург ду+. 23Ткъа ялта хьийкъинчу лаьтта кхаьчна долу хӀу – шега бохуш долчух кхета а кхеташ, иза хезаш верг ву. Цо бӀозза, кхузткъазза, ткъе уьттазза дӀадийначул сов хӀу ло»+.

Асарх лаьцна хьекъале дустар

24Кхин а цхьа хьекъале дустар далийра Ӏийсас ладугӀуш болчарна: «Стигалийн Олалла иштта ду. Цхьана стага шен кха тӀехь дика хӀу дӀадийнера. 25Ткъа иза шен ялхошца вижина Ӏуьллучу хенахь кхуьнан мостагӀа веана. Иза, кӀена юккъе асаран буц а йийна, дӀавахана. 26КӀа, тӀе а даьлла, кан баккха доладелча, асар а гучудаьлла. 27Ялхоша, шайн хьолада волчу а баьхкина, элира: „Тхан хьолада, ахьа дика хӀу дӀа ма дейтинера, ткъа асар стенгара даьлла кӀена юккъе?“

28Хьоладас цаьрга элира: „Сан мостагӀчо дина-кх иза“.

Ялхоша хаьттира цуьнга: „Оха, даха а гӀой, схьаяккхий и буц?“

29„ХӀан-хӀа, – элира хьоладас. – Суна луур дацара аша асарца цхьаьна кӀен кенаш схьадохийла. 30Уьш а, вуьш а цхьабосса хьаладовлийта. Ялта чудерзон хан тӀекхаьчначу хенахь маьрсхошна аса тӀедуьллур ду, цкъа хьалха буц схьа а яккхий, цӀевнаш а дай, и буц ягае, ткъа кӀа дӀадуьллу цӀа чохь схьагулде аьлла“»+.

ХӀух а, морзанах а лаьцна хьекъале дустарш

(Марк 4:30-32; Лака 13:18-21)

31•Цо кхин а цхьа хьекъале дустар далийра: «Стигалийн Олалла аренгахь дӀадийначу уггар жимачу хӀух тера ду. 32Иза кхечу хӀун буьртигаш юкъахь массарал а жима ду, амма, тӀе а даьлла, доккха хилча, бешахь мел долчу орамател уггар а лекха хуьлу. Цунах дитт хуьлу, стигаларчу олхазарша цуьнан гаьннаш юккъехь бенаш а деш»+.

33Кхин а цхьа хьекъале дустар а далийра Ӏийсас: «Стигалийн Олалла морзанах тера ду. Зудчо, бод хьакхош, кхаа сахь чохь схьаэцначу демах тоьхна иза. Морза, массанхьа а кхочуш, демах дӀаийна»+.

34И шадерг а Ӏийсас гулбеллачарна хьекъале дустарш далош дуьйцура. Дустар ца далош, Цо хӀумма а ца дуьйцура царна. 35+Цу тӀехь пайхамарехула аьлларг кхочушхилира:

«Аса шуьга хьекъале дустарш дуьйцур ду,
дуьне кхоьллинчу хенахь дуьйна къайлаха хилларг гучу а доккхуш»+.

Асарх лаьцна дийцинчун маьӀна

36Нах а битина, Иза цӀа чу вахара. Ӏийсан мурдаша, Цунна тӀе а бахана, элира: «Аренгахь тӀеяьллачу асаран бецах лаьцна Айхьа дийцинчух тхо кхетадехьа».

37Ӏийсас цаьрга элира: «Дика хӀу дӀадийнарг – Иза Адамийн КӀант ву. 38Ткъа аре – иза дуьне ду. Дика хӀу – Делан Олаллин бахархой бу. Ткъа асаран буц иблисан агӀонгара нах бу+. 39И асаран буц дӀайийна волу мостагӀа иблис санна ву. Ткъа ялта хьокху хан – иза дуьненан тӀаьхьара зама ю. Маьрсахой маликаш санна бу+. 40Асаран буц схьа а гулъеш, литтанаш а деш, ягош долу сурт хир ду дуьненан тӀаьхьарчу заманчохь. 41Адамийн КӀанта Шен маликаш дохуьйтур ду, къинош летош, зулам лелош берш Шен Олаллера, схьа а къастийна,+
42уьш алуца йогуш йолчу пеша чу кхисса. Цигахь белхар а, цергаш хьекхор а ду+. 43Делан лаамехь берш шайн Ден Олаллехь, малх санна, къегаш хир бу. Лергаш долчарна хӀара дӀахезийла»+.

ДӀайоьллинчу хазнех а, мехалчу жовхӀарех а лаьцна

44«Стигалийн Олалла аренгахь дӀайоьллина йолу хазна санна ду. Стагана иза карийча, цо иза цкъа хьала а йоккхий, юха а дӀаюллу. Дукха гӀадваханчу цо, ваха а воьдий, шен берриг а бахам дӀа а бухкий, и аре схьаоьцу.

45Стигалийн Олалла мехала жовхӀарш лоьхуш лелачу совдегарх тера ду. 46Шена къаьсттина мехала долу жовхӀар карийча, цо ша да мел волу хӀума дӀа а духкий, иза шен дола доккху.

47Кхин а Стигалийн Олалла Ӏам чу чӀерий леца тесначу бойнах тера ду. Цу юккъе тайп-тайпана чӀерий лелха+. 48Бой юьзначул тӀаьхьа, чӀерийлецархоша иза хийисте хьалайоккху. Цул тӀаьхьа цара, охьа а ховший, дика чӀерий дӀахоржу, ткъа вуьш дӀакхуьссу+. 49Иштта хир ду дуьненан тӀаьхьарчу заманчохь. Маликаша, схьа а даьхкина, вониш дикачарах дӀа а къастийна,+
50йогуш йолчу пеша кхуьссур бу. Цигахь белхар а, цергаш хьекхор а ду»+.

51Ӏийсас Шен мурдашка хаьттира: «Шу кхетий Аса аьллачух?»

Цара жоп делира: «Кхета».

52ТӀаккха Ӏийсас элира: «Цундела хӀора Стигалийн Олаллехь мурд хилла схьавеана волу Ӏелам стаг цхьана хӀусамдех тера ву, дӀайиллинчуьра схьа а оьцуш, тиша а, цӀена а хӀуманаш дӀалуш волчу».

Ӏийса Назарт-гӀалахь тӀе ца оьцу

(Марк 6:1-6; Лака 4:16-30)

53•Хьекъале дустарш далош Ша дина долу къамел чекхдаьллачул тӀаьхьа, Ӏийса цигара дӀавахара. 54Ша кхиинчу гӀала а веана, церан гуламан цӀа чохь нах Ӏамо волавелира Иза. Массара а, цец а буьйлуш, вовшашка хоьттура: «Цунна мичара даьлла и хьекъал? Цунна мичара баьлла тамашийна хӀуманаш лело ницкъ+? 55Дечиган пхьеран кӀант вац Иза? Цуьнан ненан цӀе Марем яц? Ткъа вежарийн цӀераш Якъуб, Юша, ШамӀа, ЯхӀуд бохуш яц+? 56Вайна юкъахь лелаш бац Цуьнан йижарий? И шадерг а Цунна мичара даьлла?» 57+Оцу нахана Иза къобалван ца лиира.

Ткъа Ӏийсас цаьрга элира: «Ша схьаваьллачу меттигехь а, шен цӀахь а бен ца хуьлу пайхамар наха ца лоруш»+. 58Цо цигахь дукха тамашийна билгалонаш ца гайтира, церан тешар кӀезиг долу дела.

14

Яхьъя-пайхамаран дӀакхалхар

(Марк 6:14-29; Лака 9:7-9)

14^1•Цу хенахь Галилай-махкахь паччахь волчу ХӀародана Ӏийсах лаьцна хезна хилла. 2Шена ялхолла лелош болчаьрга цо элира: «И стаг нах хих чекхбоху Яхьъя ву. Иза веллачуьра денвелла, цундела бу цуьнгахь тамашийна билгалонаш гайта ницкъ»+.

3+И де тӀекхачале дикка хьалха ХӀарод-паччахьо Яхьъя, схьа а лаьцна, буржалш а тоьхна, набахти чу кхоьссина хилла. Цо иза шен вешин Пилапан зуда ХӀародад бахьана долуш дина хилла+. 4+Яхьъяс цунах бехк баьккхина хилла: «Хьан йиш яц цуьнца цхьаьна ваха», – аьлла+. 5ХӀарод и бехк баккхар бахьана долуш Яхьъя вен лууш хилла, амма адамех иза хӀуттуш ца хилла, цара Яхьъя лоруш тӀеэцна хилла дела+. 6ХӀарод вина де тӀекхаьчча, ХӀародадан йоӀ паччахьний, цуьнан хьешашний хьалха халхаюьйлуш хилла. Цуьнан халхар чӀогӀа тайна волчу ХӀарода 7чӀагӀо йина, ша цуьнан муьлхха а дехар кхочушдийр ду аьлла+. 8Шен нанас иракарахӀоттийна йолчу йоӀа элира: «Шуьна чохь нах хих чекхбохучу Яхьъян корта схьаба суна».

9Ша гӀайгӀане воьжнехь а, шен хьешашна хьалха ша йина йолу чӀагӀо бахьана долуш, ХӀарода, и дехар кхочушде аьлла, омра дина хилла. 10Яхьъян корта баккха аьлла, цо набахте нах бахийтина. 11Цара, шуьна чу а биллина, Яхьъян корта, схьа а беана, йоӀе дӀабелла, ткъа цо иза шен нанна дӀабаьхьна. 12Яхьъян мурдаша, схьа а даьккхина, цуьнан дакъа дӀадоьллина, ткъа цул тӀаьхьа, баха а бахана, Ӏийсага и дерриг дӀадийцина цара+.

Пхи эзар стаг вузор

(Марк 6:30-44; Лака 9:10-17; Яхьъя 6:1-14)

13•Иза шена хезча, Ӏийса, хинкеманна тӀе а хиъна, цхьа а стаг воцучу метте дӀавахара, ша висархьама. Амма нахана и хӀума дӀахезча, шайн гӀаланашкара схьа а баьхкина, уьш хин йистехула Цунна тӀаьхьабахара. 14Ша хийисте хьалаваьлча, Ӏийсана адамийн йоккха тоба гира. Царах къа а хетта, цо царна юккъера цомгуш берш тобира. 15Суьйре тӀееъча, Цуьнан мурдаш тӀебаьхкира. Цара элира: «ХӀара меттиг яьсса ю. Вайна хан а яьлла. Нах дӀабахийта, ярташка а бахана, цаьрга шайна яа хӀума эцийта».

16Ткъа Ӏийсас элира: «Уьш дӀабаха оьшуш дац. Аша лур ю царна яа хӀума»+.

17Мурдаша Цуьнга элира: «Вайгахь йолу шаерг а пхи хьокхаммий, ши чӀарий бен яц».

18Ткъа Ӏийсас элира: «Уьш Со волчу схьаял». 19Цо, нах бай тӀе охьа а ховшийна, шайгахь болу пхи хьокхам, ши чӀарий схьа а эцна, стигала хьала а хьаьжна, и кхача къобалбеш, доӀа дира. ТӀаккха и хьокхамаш а, чӀерий а дакъошка декъа а доькъуш, Шен мурдашка дӀакховдадора Цо. Цара и дакъош нахе дӀалора. 20Массара а яа а йиира, уьш буза а буьзира. Цул тӀаьхьа, мурдаша тӀаьхьайисинчу яа хӀуманах шийтта тускар дуьзира. 21Цигахь яа хӀума йиъначарна юккъехь, зударий, берашший доцург, пхи эзар боьрша стаг а вара+.

Ӏийса хи тӀехула дӀавоьду

(Марк 6:45-52; Яхьъя 6:15-21)

22•Цу сохьта Ӏийсас Шен мурдаш, хинкеманна тӀе а ховшийна, Галилай-Ӏоман дехьарачу йисте Шел хьалха дӀабахийтира, ткъа Ша нах дӀахьовсо тӀаьхьасецира. 23Нах дӀа а хьовсийна, Ӏийса Ша цхьаъ лома хьалавелира, доӀа дархьама. Суьйре тӀекхаьчча, Иза цигахь Ша вара+. 24Хин кема хийистера геннахь дара. Иза тулгӀенаша дехьий-сехьий кхуьссура, кема чӀогӀа хьоькхуш болчу мохана дуьхьал доьдуш долу дела. 25Ӏуьйранна кхаа сахьтаний, ялх сахьтаний юккъехь Ӏийса уьш болчу хи тӀехула дӀаволавелира. 26Хи тӀехула Иза вогӀуш гича, Цуьнан мурдаша, кхера а белла, мохь хьаькхира: «Иза гӀаларт ду!» – аьлла+.

27«Доьналла долуш хила! Со ву шуна иза! Ма кхера!»

28Цунна дуьхьал Кипас элира: «Сан Эла! Иза Хьо велахь, Хьайн лаамца со хи тӀехула Хьайна тӀе ваийтахьара Ахьа!»

29«ТӀевола!» – элира Цо.

Кипа, хинкеманна чуьра охьа а воьссина, хи тӀехула Ӏийсана тӀевахара. 30Шена чӀогӀа хьоькхуш болу мох гича, Кипа кхеравелира. Ша хи буха ваха воьлча, цо мохь хьаькхира: «Ва Эла! КӀелхьарваккхахьа со!»

31Ӏийсас, сихха куьг дӀа а кховдийна, иза хьалаваьккхира. Цо цуьнга элира: «Делах кӀезиг тешаш верг! Хьайн даг чу шеко хӀунда кхоллаялийтира ахьа?»+
32Уьш хинкеманна чу бевлча, мох дӀасецира. 33Цу чохь мел волчо а, корта охьа а таӀийна, Ӏийсага элира: «Хьо баккъалла а Делан КӀант ву!»+

34Хин кеманна тӀехь Ӏомал дехьа а бевлла, уьш Гансарт-махка кхечира+. 35Цигарчу нахана Ӏийса вевзинчул тӀаьхьа, массо а маьӀӀера Кхунна тӀе цомгуш болу нах кхуьйлуш хилла. 36Цара, Ӏийсан бедарх куьг Ӏоттийтахьара бохуш, дехар дора. Цуьнан бедаран юьхах куьг мел Ӏоьттинарг, то а лой, дӀахӀуттура.

15

Дайша лелийна Ӏадаташ

(Марк 7:1-13)

15^1•Ярушалайм-гӀалара баьхкинчу парушхоший, Ӏеламчу нахий Ӏийсага элира: 2«Хьан мурдаша вайн дайша лелийна Ӏадаташ хӀунда талхадо? Цара хӀума яале хьалха куьйгаш цӀандаран Ӏадат кхочуш хӀунда ца до?!»+

3Царна дуьхьал Ӏийсас элира: «Ткъа аша хӀунда талхадо Дала тӀедиллина долу парзаш, шайн Ӏадаташ ца дохорхьама+? 4+Дала аьлла ма ду: „Хьайн дай-наний лара“, ткъа „Шен дена я нанна неӀалт аьлларг вен веза“+. 5Амма аша боху шайн дега а, нене а ала мега: „Сан шуна гӀо дан йиш яц, хӀунда аьлча шуна лерина хилларг аса Далла совгӀатна дӀало“. 6Цу дешнаша дай-наний ца лара бакъо ло. Аша Дала шайна тӀедиллина долу парз шаьш кхоьллина долу ламаст бахьана долуш дӀадаьккхина. 7Шалхо лелорш! Шух лаьцна нийса аьлла хилла ЕшаӀ-ЯхӀус ша Делера бинчу хаамехь:+

8+„ХӀокху адамаша Со багахь лору,
ткъа церан дегнаш Суна дукха генахь ду.
9Церан ларамах пайда бац,
хӀунда аьлча церан хьехамаш Делера бац,
уьш адамаша кхоьллина бу“»+.

Далла гергахь стаг бехвеш дерг

(Марк 7:14-23)

10Нах Шена тӀе а кхайкхина, Ӏийсас элира: «Соьга ла а догӀий, Аса бохучух кхетахьара шу: 11стеган багахула чудоьдуш долчу хӀумано Далла гергахь иза бех ца во, цу багахула арадолучо бен»+.

12ТӀаккха тӀебаьхкинчу мурдаша Ӏийсага элира: «Хьуна хаьий парушхой Ахьа аьлла долу дешнаш бахьана долуш шаьш юьхьӀаьржачу хӀиттина хеташ буйла?»

13Ӏийсас цаьрга элира: «Сан стигалахь волчу Дас дӀадоьгӀна доцу хӀора орамат шен орамашца схьадаьккхина хир ду+. 14+Уьш машарца дӀабахийта. БӀаьрзе нах бу уьш. Царна тӀаьхьахӀоьттинарш а бу бӀаьрзе. Хьалха ваьлларг а, тӀаьхьахӀоьттинарг а, ший а бӀаьрзе хилча, и шиъ ор чу вужур ву»+.

15Цунна дуьхьал Кипас элира: «Кхетадехьа Ахьа тхо оцу дустарх».

16Ткъа Ӏийсас элира: «ХӀинца а оццул кхетам боцуш ду шу? 17Шун бага кхаьчна долу хӀума, зорх чу а кхочий, цул тӀаьхьа кийрара арадолу. 18+Амма шун багара арадолуш дерг шун даг чуьра арадолуш ду. Иза ма ду стаг Далла гергахь бехвеш дерг+. 19Аса иштта боху шуьга, дерриг а вониг даг чуьра арадолуш долу дела: вон ойланаш, стаг вер, ямартло, нахаца лелар, къола дар, эладита кхоллар, харцдерг дийцар+. 20Иза ду стаг Далла гергахь бехвеш дерг. Ткъа стага яа хӀума яале шен куьйгаш ца диларх, иза Далла гергахь бехлур вац».

Кхечу къомах йолчу зудчун тешар

(Марк 7:24-30)

21•Цигара дӀа а ваьлла, Ӏийса Цорин а, ЦӀаданан а гонах йолчу меттигашка дӀавахара+. 22Йоьлхуш, Цунна тӀееара цигахь Ӏаш йолу канаӀанхойх схьаяьлла йолу цхьа зуда: «Къинхетам бехьа сох, Веза Эла, Даудан КӀант! Харцжинаша къиза хьийзош, са дуьллу меттиг яйна лелаш ю-кх сан йоӀ»+.

23Амма Ӏийсас цуьнга хӀумма а ца элира. Мурдаша, тӀаьхьа а баьхкина, Цуьнга дехар дира: «ДӀаэккхае и зуда! Массо а хенахь вайна тӀаьхьа а яьлла, мохь хьоькхуш ю-кх».

24Цо цаьрга элира: «Исраилан тилабеллачу уьстагӀашна бен гӀо дан ваийтина вац Со»+.

25ТӀаккха и зуда, Ӏийсана тӀе а еана, гора а хӀоьттина, йистхилира: «Веза Эла! ГӀо дехьа суна!»

26Ӏийсас цу зудчуьнга элира: «Нийса дац иза, берашкара схьа а йоккхуш, юург жӀаьлешна дӀакхоссар»+.

27Зудчо элира: «Бакъ ду иза, Эла! Делахь а жӀаьлеша а ма лехьадо хӀусамден шуьн уллора охьадоьжна долу цуьргаш».

28ТӀаккха Ӏийсас цуьнга элира: «Йиша, хьан Делах тешар чӀогӀа ду! Хьан лаам кхочуш хир бу!» Цу сахьтехь зудчун йоӀ тоелира.

Дукха нах тобар

29•Цигара дӀа а ваьлла, Ӏийса Галилай-Ӏоман йистехула дӀавахара. Лам тӀе хьала а ваьлла, охьахиира Иза. 30Цунна тӀе адамийн тобанаш эха юьйлаелира, шайца астагӀнаш, бӀаьрзенаш, заьӀапхой, мотт ца хууш болу къора нах, кхиболу цомгуш нах а болуш. Цара уьш лаьттахь охьабохкура, Ӏийсан когаш хьалха. Ткъа Цо уьш тобора+. 31Адамаш чӀогӀа цецдуьйлура шайна мотт ца хууш болу къора нах къамел деш гича, заьӀапхой тобелча, астагӀа берш, шерра ког а боккхуш, дӀабоьлхуш гича, бӀаьрзе берш са ган буьйлабелча. Уьш Исраилан Далла хастамаш беш бара.

Виъ эзар стаг вузавар

(Марк 8:1-10)

32Шен мурдаш тӀе а кхайкхина, Ӏийсас цаьрга элира: «Суна къахета оцу нахах, хӀунда аьлча кхо де а ду уьш Соьца болу, ткъа царна яа хӀума яц. Уьш меца дӀабахийта Суна ца лаьа, новкъахь уьш мацалла кхин а чӀогӀа гӀел ца балийта»+.

33Мурдаша Цуьнга элира: «ХӀокху юьстахчу меттехь вайна мичара карор ю оццул долчу халкъана яа хӀума?»+

34Ӏийсас цаьрга хаьттира: «Маса бепиг ду шуьгахь?»

Цара жоп делира: «ВорхӀ бепиггий, масех чӀарий бу».

35ТӀаккха Цо массо а стаг лаьтта охьахаийра. 36ВорхӀ бепиггий, чӀерий схьа а эцна, Далла хастам а бина, куьйгаца каг а деш, Шен мурдашка кховдадора Цо, ткъа цара нахана дӀадоькъура иза. 37Массара а шаьш дуззалц хӀума йиира. ТӀаьхьайисина йолу яа хӀума мурдаша схьагулйича, ворхӀ тускар хьаладуьзира. 38Адамийн тобанна юкъахь виъ эзар стаг вара, зударий, берашший ца лерича а+. 39Нах дӀасабевллачул тӀаьхьа Ӏийса, хинкеманна тӀе а хиъна, Магдан-гӀалина улло дӀавахара.

16

Ӏийсана тамашийна хӀума гайтар тӀедиллар

(Марк 8:11-13; Лака 11:29-32)

16^1+•Парушхой а, садукъой а баьхкира Ӏийса волчу Иза зерхьама. Цара дехар дира, шайна стигалара тамашийна билгало гайтахьара аьлла+. 2Ӏийсас цаьрга элира: «Малх дӀабузучу хенахь аша олу: „Кхана хаза хенан хӀоттам хир бу, стигал цӀийелла йолу дела“. 3Малх схьакхеттачу хенахь олу: „Таханлера де йочане хир ду, хӀунда аьлча стигал цӀарула-цӀен а, кхоьлина а ю“. Шуна стигалан сибат девза, амма заманан билгалонаш къасто ца хаьа шуна. 4+Боьхачу а, телхинчу а тӀаьхьено тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш лоьху, амма царна уьш гур яц, Юнус-пайхамарехула гайтина билгало бен».

Уьш шаьш болчохь а битина, Ӏийса дӀавахара+.

Парушхойн а, садукъойн а муьста бод

(Марк 8:14-21)

5•Хих дехьабовлуш, Ӏийсан мурдашна бепиг схьаэца дицделлера. 6+ТӀаккха Ӏийсас цаьрга элира: «Варелаш, ларлолаш садукъойн а, парушхойн а муьстачу бедах»+.

7И дешнаш шайна юкъахь дийцаре динчул тӀаьхьа цара элира: «Цо иза аьлла хир ду, вай новкъа довлуш бепиг схьа ца эцна дела».

8Ӏийсана-м хууш хилла цара дуьйцуш дерг. Цундела Цо элира: «Делах кӀезиг тешарш! ХӀунда боху аша шайгахь бепиг дац+? 9+ХӀинца а ца кхетта шу цунах? Дагадаийтийша шайна тохарлера пхи бепиг, пхи эзар стагана вуззалц даъал хилла долу. Цул тӀаьхьа шаьш дуьзна долу тускар маса хилла а дагадаийта+. 10+Ткъа шуна дага ца догӀу виъ эзар стаг вузийна долу ворхӀ бепиг а, цул тӀаьхьа шаьш дуьзна долу тускар маса хилла а+? 11ХӀунда ца кхета техьа шу Аса баьпках лаьцна ца дуьйцийла? Аса шуьга ларло бохург парушхойн а, садукъойн а бод совсош тухуш болу муьста бод бу».

12ТӀаккха уьш кхийтира Ӏийсас шайга дийцинарг бод совсош болу муьста бод боцийла. Цо уьш ларбеш дерг парушхойн а, садукъойн а хьехамаш бара.

Кипас Ӏийсах лаьцна аьлларг

(Марк 8:27-30; Лака 9:18-21)

13•Ӏийса Пилап-паччахьан гӀалин уллорачу метте веача, Цо шен мурдашка хаьттира: «Наха Адамийн КӀант мила ву боху?»

14+Цара элира: «Цхьаболчара Хьо нах хих чекхбоху Яхьъя ву боху, вукхара Эли-ЯхӀу-пайхамар, ткъа кхозлагӀчара Хьо Ярми-ЯхӀу, я кхечу пайхамарех цхьаъ ву боху»+.

15ТӀаккха Цо цаьрга хаьттира: «Ткъа аша хӀун боху, Со мила ву боху аша?»

16+ШамӀа-Кипас жоп делира: «Хьо Дала леррина Къобалвинарг, дийна волчу Делан КӀант ву»+.

17Цо аьллачунна дуьхьал Ӏийсас жоп делира: «Декъал хилла хьо, ШамӀа, Юнин кӀант, хӀунда аьлча хьуна иза нахера ца хиъна, стигалахь волчу Сан Дегара хиъна+. 18Аса боху хьоьга: хьо, тӀулг санна волу, Кипа ву. Цу тӀулга тӀехь Аса Сайх тешначийн тоба кхуллур ю. Жоьжахатин цӀеран а иза йохо ницкъ хир бац+. 19+Аса стигалийн Олаллера догӀанаш лур ду хьоьга. Ахьа кху дуьнен чохь дихкинарг Дала дихкина хир ду. Ахьа дуьнен чохь магийтинарг, Дала магийтина хир ду»+. 20Цо шен мурдашка омра дира, Ша Дала леррина Къобалвинарг ву аьлла, цхьаьнгге а дӀа ма ала аьлла+.

Ӏийсас Шен Ӏожаллех а, денваларх а лаьцна дуьйцу

(Марк 8:31–9:1; Лака 9:22-27; Марк 8:31–9:1)

21•Цу хенахь дуьйна Ӏийсас Шен мурдашка дуьйцуш хилла Ша Ярушалайме ваха везарх а, цигахь Шен баккхийчеран а, динан коьртачу дайн а, Ӏеламчу нехан а карах бала хьега безарх а лаьцна. Цо иштта дуьйцура Ша вийна хила везарх а, амма кхозлагӀчу дийнахь веллачуьра денвала везарх а лаьцна+.

22Кипа, Иза юьстах а ваьккхина, дуьхьало ян волавелира: «Дала тӀе ма доуьйтийла иза, Веза Эла! И тайпа хӀума Хьуна тӀе ма кхочийла!»

23Кипига юха а вирзина, Цо элира: «ДӀадала Суна уллора, иблис! Ахьа Суна новкъарло йо, хьан даг чохь Делан ойланаш яц, адамийн ойланаш ю»+.

24+Ӏийсас Шен мурдашка элира: «Суна тӀаьхьахӀотта лууш болчара шайн „со“ бохург дӀататта деза, шайн баланийн мохь[*] схьа а эцна, Суна тӀаьхьахӀитта а беза+. 25+ХӀунда аьлча шен са кӀелхьардаккха воьлларг синах вер ву, ткъа Сан дуьхьа са дӀаделлачунна бакъдолу дахар карор ду+. 26ХӀун до кху дуьненах, нагахь санна цо шен са дайинехь? ХӀун до дерриг а дуьненах, нагахь стага шен са дайина хилча+? 27+Адамийн КӀант шен Ден сийлаллица, гонах маликаш а долуш, схьавеача, Цо стагана хьакъ дӀалур ду, хӀораммо а динчуьнга хьаьжжина+. 28Аса баккъалла а боху шуьга: шуна юкъарчу цхьаболчарна, шаьш кхалхале, Адамийн КӀант гур ву, Шен Олаллица схьавогӀуш волу!»+

17

Ӏийса хийцавалар

(Марк 9:2-13; Лака 9:28-36)

17^1•Ялх де даьлча, Ӏийса, Шеца Кипий, Якъуббий, цуьнан ваша Яхьъяй схьа а эцна, цаьрца лекхачу лам тӀе хьала а ваьлла, адам доццучу метте юьстахвелира+. 2Цигахь, царна хьалххахь, Дала Цуьнан амат хийцира. Ӏийсан юьхь, малх санна, къегаш яра, Цуьнан бедарш бӀаьрган нур дойуш кӀайн яра+. 3ЦӀеххьана церан бӀаьрг кхийтира Ӏийсаца къамел деш волчу Эли-ЯхӀу-пайхамарххий, Муса-пайхамарххий+. 4Кипас Ӏийсага элира: «Веза Эла! Ма дика Ӏа вай кхузахь! Хьуна лаахь, аса кхузахь кхо кхалор хӀоттор ю: цхьаъ Хьуний, цхьаъ Мусаний, кхозлагӀниг Эли-ЯхӀуний».

5+Цо иза олучу юккъехь, лепаш йолу марха тӀе а еана, уьш дӀахьулбелира цуьнан ӀиндагӀехь. Мархи юккъера царна аз хезира: «ХӀара ву Суна дукхавезаш волу Сан КӀант! Цуьнгахула бу Сан лаам! ЛадогӀалаш Цуьнга!»+

6И аз шайна хезча, мурдаш, чӀогӀа кхерабелла, бертал лаьтта охьаийгира. 7Ӏийсас, царна тӀе а веана, царах куьг а Ӏоьттина, элира: «Ма кхерало, хьалагӀовтта!» 8Кортош хьалаайича, Ӏийса воцург, гонах цхьа а стаг ца гира царна.

9Уьш лам тӀера охьабуьссучу хенахь Ӏийсас Шен мурдашка элира: «Адамийн КӀант веллачуьра денваллалц цхьаьнгге а шайна гинарг ма дийцалаш!»+

10+ТӀаккха Ӏийсан мурдаша хаьттира: «Хьалха Эли-ЯхӀу-пайхамар ван веза хӀунда олу те Ӏелам наха?»

11Ӏийсас жоп делира: «ХӀаъ, Эли-ЯхӀус, ван а веана, массо а хӀуманна тӀехь низам хӀоттор ду+. 12+Амма Аса боху шуьга, Эли-ЯхӀу цкъа веанера шуна. Нахана иза ца вевзинера. Ткъа цара цуьнца шайна луъург лелийнера. Цо санна, Адамийн КӀанта а хьоьгур бу бала и нах бахьана долуш»+.

13ТӀаккха царна хиира Цо вуьйцуш верг нах хих чекхбоху Яхьъя вуйла+.

Жино хьийзош волу кӀант туовар

(Марк 9:14-29; Лака 9:37-43)

14•Ӏийса адамаш долчу юхавирзича, Цунна тӀевеара цхьа стаг. Цунна хьалха гора а хӀоьттина, цо элира: 15«Веза Эла! Къинхетам бехьа сан кӀантах! Иза лазар догӀуш ву. Цо чӀогӀа Ӏазап хьоьгу. Лазар тӀедеъча, иза цӀерга а вужу, хи чу а волу. 16Аса Хьан мурдаш болчу валийнера иза, амма цаьрга цунна дарба дан ца делира».

17Ӏийсас элира: «Галбевлла болу нах! Ва тешар доцу тукхам! Мел хир ву техьа Со шуна юкъахь? Мел лан деза техьа Аса шу? Схьавалаве иза Со волчу!» 18Ӏийсас жине, арадала аьлла, омра дира. Цу сохьта кӀант товелира+. 19Ӏийса Ша волчу хенахь Цуьнан мурдаша, тӀе а баьхкина, хаьттира: «Тхоьга хӀунда ца даккхаделира те и жин ара?»

20-21+Цо элира: «Шун Делах тешар кӀезиг долу дела. Аса баккъал боху шуьга: нагахь санна шун Делах тешар жимачу буьрттигал а белахьара, и лаьтташ болчу цу ломе аша „ДӀахила“ аьлча, иза дӀахуьлур бара. Шуьга да ца луш цхьа а хӀума хир дацара»[*]+.

Ӏийсас юха а шен вала везарх а, денвала везарх а лаьцна дуьйцу

(Марк 9:30-32; Лака 9:43б-45)

22•Шаьш цхьаьна Галилай-махка схьадаьхкича, Ӏийсас Шен мурдашка элира: «Адамийн КӀант нехан кара дӀалур ву. 23Иза цара вуьйр ву. Амма кхозлагӀчу дийнахь Иза денлур ву».

Цуьнан мурдаш чӀогӀа гӀайгӀане ийгира+.

Делан цӀенна ял ялар

24+Уьш Ӏийсаца Къапарнаме кхаьчча, Кипина тӀебаьхкира Делан цӀенна ял гулъеш берш. Цара хаьттира: «Шун устазо Делан цӀенна гӀуллакхна ял[*] лой?»+

25Кипас жоп делира: «Ло!»

Иза а аьлла, Кипа цӀа чу вахара. Цо цхьа а дош алале, Ӏийсас цуьнга хаьттира: «Хьуна муха хета, ШамӀа: дуьнен чохь болчу паччахьаша ял шайн махкарчу бахархошкара йоккху, я кхечу махкара баьхкинчу бахархошкара йоккху?»

26Кипас элира: «Кхечу махкара баьхкинчу нахера йоккху».

ТӀаккха Ӏийсас элира: «Делахь хӀета церан бахархой, ял ца луш, кӀелхьарбовлу-кх. 27Амма кхузара Ӏедалехь болу нах оьгӀаз ца бахийта, ваха а гӀой, чӀерий лоцу мӀара хи чу а кхоссий, уггар хьалха айхьа схьалаьцна болчу чӀеран бага хьажа. Цигахь хьуна къастийна ахча карор ду. Иза схьа а эций, хьайна а, Суна а тӀера ял дӀало»+.

18

Мурдех лакхарниг мила ву?

(Марк 9:33-37; Лака 9:46-48)

18^1+•Ӏийсана тӀе а баьхкина, Цуьнан мурдаша хаьттира: «Стигалийн Олаллехь уггар лакхара верг мила ву?»

2Цо, бер тӀе а кхайкхина, мурдашна юккъе иза дӀа а хӀоттийна, 3+элира: «Аса баккъалла боху шуьга: шайн дегнаш цӀан а дина, бераш санна дӀа ца хӀиттахь, Стигалийн Олалла тӀе а лаьцна, шу цкъа а Делаца хир дац+. 4ХӀара бер санна, муьтӀахь а хилла, дӀахӀоьттинарг Стигалийн Олалла тӀелаьцначарна юкъахь уггар лакхара ву. 5Сан дуьхьа иштта цхьа бер тӀеоьцучо Со а оьцу тӀе»+.

Къа латоран бахьанаш

(Марк 9:42-48; Лака 17:1, 2)

6«Амма Сох тешаш болчу царах лахара волчуьнга къа латадойтуш волчу хӀора стагана, хьеран тӀулг коча а тасийтина, ша хи чу а кхоссийтина, хӀорда буха вахар гӀоле ду. 7Ма декъаза ду-кх дуьне, къа латоран бахьанаш шена чохь хиларна. Къа латоран бахьанаш хила дезара, амма декъаза бу къа лато бахьанаш дохуш болу нах+.

8+Хьан куьйго я кого хьоьга къа латадайта бахьана даьккхинехь, и куьг я ког, схьа а даккхий, дӀакхосса. ХӀунда аьлча ког-куьг а доцуш Далла гергахь вахар гӀоле ду хьуна, ши ког а, ши куьг а шайн меттехь а долуш, жоьжахатин цӀергахь хьо вагавойтучул+. 9+Хьан бӀаьрг бахьана долуш хьох къа леттехь, иза, схьа а баккхий, дӀакхосса. Цхьана бӀаьргаца Далла уллохь вехаш хилар гӀоле ду хьуна, ший а бӀаьрг а болуш, жоьжахатин цӀергахь хьо вагавойтучул»+.

Байначу уьстагӀах лаьцна хьекъале дустар

(Лака 15:3-7)

10-11•«Варелаш, цхьанна а цу лахара болчарна вас ма елаш. Аса тоьшалла до шуна, церан маликашна стигалахь волчу Сан Ден юьхь го аьлла[*].

12Шуна муха хета? Шен бӀе уьстагӀ берг, царна юкъара цхьа уьстагӀ дӀакъаьстича, бисина болу безткъе ткъайоьсна уьстагӀ шаьш болчохь лам чохь а битина, и дӀакъаьстина уьстагӀ лаха гӀур вац? 13Ас баккъалла а боху шуьга: шена дӀакъаьстина цхьа уьстагӀ схьакарийча, лам чохь бисинчу безткъе ткъайоьсна уьстагӀал оцу цхьана уьстагӀах цуьнан самукъадер ду. 14Иштта шун стигалахь волчу Дена а ца лаьа цу лахара болчарах цхьа а дӀакъастийта»+.

Къинош летош волу ваша

15+•«Хьан динан вашас хьуна дуьхьал къа латадахь, ваха а гӀой, шаьшшиъ волчохь шегара даьллачух иза кхетаве. Цо хьоьга ладогӀахь, тӀаккха ахьа цунах юха а хьайн динан ваша во+. 16+Амма цо хьоьга ла ца догӀахь, хьайца цхьаъ я шиъ стаг валаве, хӀунда аьлча Йозанаша ма-бохху: „ХӀорра а бехкевар шина я кхаа тоьшалла дечеран багахула чӀагӀдийр ду“+. 17Цо цаьрга а ла ца догӀахь, динан гуламе дӀадийца. Цо цаьрга а ла ца догӀахь, кхечу къаьмнех болчу нахаца я ял схьагулъеш болчаьрца санна, юкъаметтиг лелае цуьнца+.

18+Баккъалла а боху Ас шуьга: аша кху дуьнен чохь дихкина долу гӀуллакх стигалахь Дала а дихкина хир ду. Аша кхузахь нахана пурба лахь, иза Дала делла пурба санна хир ду.

19Кхин цхьа хӀума а эр ду Аса шуьга: шух волчу шиммо, барт а бина, доӀанехь Деле доьхуш хилахь, цара деххнарг Сан стигалахь волчу Дас кхочушдийр ду+. 20ХӀунда аьлча шиъ-кхоъ стаг Сан цӀарах вовшахкхетахь, цаьрца Со а хир ву».

КъинтӀера ца ваьллачу ялхочух лаьцна хьекъале дийцар

21+Кипас, Ӏийса волчу а веана, хаьттира: «Сан Эла! Вашас суна дуьхьал къа латош хилча, со мосазза къинтӀера вала веза цунна? ВорхӀазза вала везий?»+

22+Ткъа Ӏийсас цуьнга элира: «Аса боху: иза ворхӀазза хир дац, ворхӀазза кхузткъе итт эцча санна, хир ду. 23Стигалийн Олалла хӀокхунах тера хила мега. Цхьа паччахь шен ялхошкара декхар схьагулдеш хилла. 24Декхар схьагулдан иза волавелча, кхунна тӀевалийна цхьа ялхо. Иза итт эзар гали дашо ахча декхарийлахь хилла. 25Амма и декхар схьадала цуьнан таро йоцийла хиъча, паччахьо омра дина, иза цуьнан зудчуьнца а, берашца а, цуьнан йолчу салпалца а шен декхар юхадерзорхьама дӀавохка аьлла+. 26ТӀаккха ялхочо, шен паччахьна хьалха гора а хӀоьттина, дехар дина: „Ахьа цхьажимма собар дехьа, аса декхар дӀалур ду хьуна!“ 27Паччахьна ялхочух къахетта. Цо иза, декхарна къинтӀера а ваьлла, дӀавахийтина.

28Ткъа цу ялхочо, шена бӀе динари дети-ахча декхарийлахь волчу вукху ялхочунна тӀе а вахана, иза лаг тӀера а лаьцна, цуьнан са а дукъош, цо шена схьадалаза долу декхар схьадийхира: „Схьало айхьа суна схьадала дезарг!“ – аьлла. 29ТӀаккха цу ялхочо, хӀокхунна хьалха гора а воьжна, дехар а деш, элира: „Собар дахьара ахьа, аса хьан дерриг а декхар дӀалур дара“. 30Амма хьалхарчу ялхочо цуьнга ла ца дуьйгӀира. Цо иза шен декхар схьадаллалц набахти чу воллийтира+. 31И хӀума гина болчу ялхоша шайна гинарг, эла волчу дӀа а бахана, дӀадийцира. 32Эло, и ялхо тӀе а кхайкхина, цуьнга элира: „Сий доцу лай! Ахьа дехар дича, аса сайн дерриг а декхар, къинтӀера а ваьлла, хьуна дитира. 33Ткъа ахьа а мегар дацара хьо санна волчу хьайн накъостах къинхетам бан, аса хьайх ма-барра?“ 34ОьгӀазваханчу эло омра дира, ницкъ а беш, иза набахти чохь латтаве, цо дерриг а декхар схьадаллалц, аьлла.

35Иштта хир ву шуьца Сан Стигалара Да а, шу даггара шайн вешина къинтӀера ца довлахь»+.

19

Стага зуда дӀаяхийтарх лаьцна хьехам

(Марк 10:1-12)

19^1•Шен къамел чекхдаьллачул тӀаьхьа Ӏийса, Галилай-махкара дӀа а вахана, ЯхӀуд-махкарчу Йордан-хина дехьарачу агӀонгахь йолчу метте веара. 2Цунна тӀаьхьа хӀоьттина лелаш адамийн тобанаш яра, Цо царна цигахь дарбанаш а дира.

3ТӀаккха Ӏийсана тӀе парушхой баьхкира, Иза зерхьама. Цара хаьттира: «Бакъонехь нийса хир дуй муьлххачу бахьанехь а стаг шен зудчух дӀасакъастар?»

4+Ӏийсас жоп делира: «Аша ца дешна Кхоьллинчо и шиъ юьхьанца стаггий, зудий кхоьллина хиларх лаьцна+? 5+Цигахь аьлла ду:

„Иза бахьана долуш, шен дай-наний а дитина,
стаг шен зудчуьнца цхьаьнакхетар ву.

ТӀаккха и шиъ цхьаъ хир ду“+.

6ХӀинца уьш шиъ доцуш, цхьаъ санна долу дела, цхьаммо а къаста ма дойла Дала цхьаьнатоьхнарг!»+

7+ТӀаккха цара Цуьнга хаьттира: «Ткъа Мусас тӀе хӀунда диллина, дӀасакъастарх лаьцна йозанца дина долу тоьшалла зудчуьнга дӀа а лой, цуьнца дӀасакъаста аьлла?»+

8Ӏийсас цаьрга элира: «Шун дегнаш къиза долу дела елла шуна Мусас зудчуьнца дӀасакъаста бакъо. Амма дуьххьара иштта ца хилла. 9+Ткъа Аса боху шуьга: зуда сийсаза лелар бахьана а доцуш, кхин хӀума бахьана долуш иза йита а йитина, шена кхин зуда ялийна волу стаг, ямартло еш ву»+.

10Мурдаша Цуьнга элира: «Майрачун зудчунна хьалха долу декхарш иштта делахь, цунна зуда а ца ялош Ӏер гӀолехь ду».

11Ткъа Цо элира: «Дала шена деллачунна чохь бен тарлур дац Сан дешнаш[*]+. 12Цхьаберш шаьш дуьнен чу бовллушехь ваьӀна стаг санна хуьлу, вуьш – нах бахьанехь хуьлу иштта, ткъа кхозлагӀнаш Стигалийн Олалла бахьана долуш зуда ца ялош соцу. Шена и хьехам чохь тарлочунна иза чохь тарлойла».

Ӏийсас бераш декъалдо

(Марк 10:13-16; Лака 18:15-17)

13•Ӏийса волчу бераш далийра, царна тӀе куьйгаш а дехкина, Цуьнга доӀа дайтархьама. Амма Цуьнан мурдаш резабоцуш, бераш далош баьхкинчарах бехкаш дохуш, луьйш бара. 14Ӏийсас элира: «ХӀара бераш тӀедахкийта Суна, царна дуьхьало ма е, хӀунда аьлча Стигалийн Олалла тӀелаьцнарш уьш санна бу»+.

15Царна тӀе куьйгаш а дехкина, Цо уьш декъалбира. Цул тӀаьхьа Иза цигара дӀавахара.

Хьалдолу стаг

(Марк 10:17-31; Лака 18:18-30)

16•Цхьана стага, Ӏийсана тӀе а веана, хаьттира: «Устаз, муьлха дика болх бан беза аса Дела волчохь хедар доцучу дахаре со нисвалийта?»+

17Ӏийсас цуьнга элира: «Соьга хӀунда хоьтту ахьа, диканиг муьлха ду бохуш. Цхьаъ бен вац Диканиг. Ткъа хьо Дела волчохь хьайн дахар нисдалийта лууш велахь, хьайна тӀедиллина парзаш кхочушде»+.

18+Жимачу стага хаьттира: «Муьлха парзаш?»

Ӏийсас жоп делира: «Адам ма де, нахаца ма лела, къола ма де, харц тоьшалла ма де, 19+дай-наний а лара, хьайн уллораниг хьо санна веза»+.

20Жимачу стага Цуьнга элира: «Иза шадерг а аса кхочушдина, кхин хӀун оьшу суна?»+

21Ӏийсас жоп делира: «Кхачамалла йолуш хьо хила лууш велахь, ваха а гӀой, хьайн мел долу хӀума дӀа а дохкий, къечарна дӀасадекъа, тӀаккха стигалахь жовхӀар хир ду хьан. ТӀаккха, схьа а волий, Суна тӀаьхьахӀотта»+.

22И дешнаш шена хезча, жима стаг, гӀайгӀане а воьжна, дӀавахара, хӀунда аьлча иза чӀогӀа хьал долуш вара.

23Шен мурдашка Ӏийсас элира: «Баккъалла а боху шуна Аса: хала ду хьалдолчунна, Стигалийн Олалла тӀе а лаьцна, Далла уллохь хила+. 24Кхин цхьаъ а эр ду Аса шуьга: эмкална механ Ӏуьргахула чекхъяла атта ду, хьалдолчунна, Делан Олалла тӀе а лаьцна, Далла уллохь хуьлучул».

25Мурдаша, иза шайна хезча, чӀогӀа цец а бевлла, хаьттира Цуьнга: «Ткъа мила ваккхалур ву кӀелхьара?»

26Цаьрга а хьаьжна, Ӏийсас элира: «Адамашка иза кхочушдалур дац, амма Деле дан а ца луш хӀумма а дац»+.

27Кипас Цуьнга элира: «Хьажахьа! Дерриге Ӏадда а дитина, Хьуна тӀаьхьа хӀиттина-кх тхо. Тхоьга хӀун кхочур ду?»+

28+Ӏийсас цаьрга элира: «Баккъалла а боху Аса шуьга: керла дуьне дӀа а хӀоттийна, Адамийн КӀант Шен сийлахьчу паччахьан гӀанта тӀе охьахуун волчу хенахь, Суна тӀаьхьахӀиттина шу а цигахь хир ду. Исраилан халкъана юкъарчу шийтта тайпанна кхел а еш, шу шийтта паччахьийн гӀанташна тӀе охьаховшур ду+. 29Сан дуьхьа шен цӀа, я вежарий-йижарий, я да а, нана а, я бераш, я шен бахам битина волчу стеган хьал бӀозза дукха стамлур ма ду, ткъа Дела волчохь хедар доцу дахар а хуьлуьйтур ду цуьнан+. 30+Амма хӀинца хьалхе йоккхуш болу дукхахберш тӀаьхьара хир бу, ткъа тӀаьхьарнаш хьалхара хир бу»+.

20

Кемсийн бешара белхалой

20^1«ХӀунда аьлча Стигалийн Олалла иштта ду. Шен долахь латта а долуш, Ӏуьйранна сахуьлучу хенахь шен кемсийн бешахь болх байта белхалой лаца вахана цхьа стаг. 2Цхьа динари[*] ахча лур ду аьлла, цаьрца барт а бина, цо уьш шен кемсийн беша дӀахьажийна. 3Ӏуьйранна исс сахьт даьлча, базаран майданахула тӀехволуш, цунна гина цхьа а хӀума а ца деш лаьтташ волу масех стаг. 4Цо цаьрга аьлла: „Дуьйло, сан кемсийн бешахь болх бе, аса шуна бала беззаш болу мах дӀалур бу“. 5Уьш дӀабахана. Де делкъе даьлча а, юха делкъал тӀаьхьа кхо сахьт даьлча а, базаран майдане а вахана, оцу стага нах кемсийн беша болх бан бахийтина. 6Суьйранна пхи сахьт даьлча иза майдана веача а, гина цунна деш хӀума а доцуш лаьтташ болу нах. Цо цаьрга хаьттина: „Шу хӀунда лаьтта кхузахь, деш-дуьтуш хӀума а доцуш?“ 7Цара жоп делла: „Тхо цхьаммо а болх бан тӀе ца лаьцна дела лаьтта-кх“. ТӀаккха цо цаьрга аьлла: „Шу а гӀо сан кемсийн беша болх бан“.

8+Суьйре тӀекхаьчча, беш йолчу дас ша белхалошна тӀехьажа хӀоттийначуьнга элира: „Белхалой схьа а кхайкхий, царна алапа дӀало – тӀаьхьара болчарна тӀера дӀадоладай, хьалхарчарна тӀекхаччалц“+. 9Пхи сахьт даьлча цо схьахьажийнарш схьабаьхкича, царна цхьацца динари ахча делла. 10Хьалха цо тӀелаьцна болчарна, шайна алсам ахча дала деза аьлла хетташехь, царна а делла цхьацца динари. 11Ахча схьаэцначул тӀаьхьа уьш, хьолахочунна резабоцуш, къамелаш дан буьйлабелла. 12Цара бохуш хилла: „Уггар тӀаьхьа баьхкинчара цхьана сахьтехь бен болх ца бина, ткъа уьш тхоьца дӀанисбина. Ткъа дукхах болу болх оха бина, дийнахь сарралц малхан тов а ловш“. 13Царах волчу цхьаьнга хьоладас аьлла: „ХӀей къонах, аса хьоьца хьарамло ма ца йина. Вайшиммо бина барт ма бара, ахьа цхьана динарих болх бийр бу аьлла. 14Хьайна догӀуш долу ахча дӀа а эций, дӀагӀо хьайн новкъа. Ткъа суна тӀаьхьо баьхкинчарна а хьуна деллачул ахча дала лаьа. 15Сайн бахамах сайна луъург дан йиш йолуш вац со? Сан комаьрша хилар бахьана долуш ю хьан соьца йолу хьагӀ?“

16+Иштта тӀаьхьарнаш хьалхара хир бу, ткъа хьалхе йоккхуш берш тӀаьхьара хир бу»+.

Ӏийсас кхозлагӀа а Шен Ӏожаллех а, Ша денлург хиларх а лаьцна дуьйцу

(Марк 10:32-34; Лака 18:31-34)

17•Ярушалайме боьдучу новкъахь Ӏийсас Шен шийтта мурде, юьстаха а ваьккхина, элира: 18«ЛадогӀа Соьга. Вай Ярушалайме доьлхуш ду. Цигахь Адамийн КӀант динан коьртачу дайшкий, Ӏеламчу нахей дӀалур ву. Цара Иза вен кхел йийр ю. 19ТӀаккха Иза хийрачу къаьмнийн нахе сийсазваккхийта дӀалур ву. Цара Иза жӀарах дӀатухур ву. КхозлагӀчу дийнахь Иза денвийр ву»+.

Якъубан а, Яхьъян а дехар

(Марк 10:35-45)

20•Цу хенахь шен кӀенташца Зевадин зуда тӀееара Цунна. Гора а хӀоьттина, Цуьнга дехарца йистхилира иза+.

21Ӏийсас цуьнга хаьттира: «Хьуна хӀун оьшу?»

Цо жоп делира: «Суна чӀагӀо ехьа, Хьан Паччахьаллехь хӀара сан ши кӀант Хьайна юххехь охьахуур ву аьлла. Цхьаъ Хьуна аьтту агӀор, важа аьрру агӀор охьахаавехьа»+.

22Амма Ӏийсас элира: «Шаьш хӀун доьху а ца хаьа шуна. Аса молу къаьхьа кад малалур буй те шуьга?»

«Бу», – элира цара+.

23Ткъа Ӏийсас цаьрга элира: «Аса молу къаьхьа кад-м мер бу аша. Амма Суна аьтту агӀор, я аьрру агӀор охьахаар – иза Сан карахь дац. Сан Дас и меттигаш цхьаболчу нахана кечйина, уьш хила еззачеран хир ю».

24Иза шайна хезча, висина итт мурд оьгӀазвахара цу шинна. 25+Амма Ӏийсас, уьш Шена тӀе а кхайкхина, элира цаьрга: «Шуна хууш ма ду, кхечу къаьмнийн куьйгалхоша шайн адамашна тӀехь олалла дойла а, ткъа лакхара хьалдолчу наха уьш бацабойла а. 26+Амма шуна юкъахь хила ца деза иштта. Шух уггар лакхара хила лууш верг шун ялхо хила веза+. 27Шух хьалхара хила лууш верг шун лай хила веза. 28Адамийн КӀант а ма ца веана Шена хьалхара гӀуллакх дайта. Иза нахана гӀуллакх дан а, Шен дахар дӀадала а веана, дукхахболчеран къинош дӀатакхархьама»+.

Ӏийсас бӀаьрзе ши стаг туовар

(Марк 10:46-52; Лака 18:35-43)

29•Ӏийсай, Цуьнан мурдашший Ерихон-гӀалара дӀабоьлхучу хенахь, царна тӀаьхьа лелаш адамийн тобанаш яра+. 30Некъа йистехь хиъна Ӏаш волу бӀаьрзе ши стаг, Ӏийса уллохула тӀехволуш шайна хаавелча, мохь а тухуш, вистхилира: «Къинхетам бехьа тхох, Веза Эла, Даудан КӀант!»+

31Тобанна юкъара нах, гӀовгӀа ма е а бохуш, вуьш чехо хӀоьттича, цара кхин а чӀогӀа мохь хьаькхира: «Веза Эла! Даудан КӀант! Къинхетам бехьа тхох!» – аьлла.

32ТӀаккха Ӏийсас, саца а сецна, уьш Шена тӀекхайкхира. Цо цаьрга хаьттира: «Аса хӀун дойла лаьара шуна?»

33Цара Цуьнга элира: «Эла! Тхуна тхан бӀаьргаш схьаделладала лаьара».

34Царах къа а хетта, Ӏийсас церан бӀаьргех куьг Ӏоьттира. Церан бӀаьрса цу сохьта схьадеара. И ши стаг Цунна тӀаьхьахӀоьттира+.

21

Ӏийса декъалварца Ярушалайма чувар

(Марк 11:1-11; Лака 19:28-40; Яхьъя 12:12-19)

21^1•Ярушалаймана улло а баьхкина, Зайт-диттийн ломана уллохь Ӏуьллуш йолчу Бет-Паге шаьш кхаьчча, Ӏийсас Шен мурдех шиъ вахийтира,+
2хьехар а дина: «Шайна хьалха Ӏуьллуш йолчу юьрта а гӀой, уллохь вирбекъа а йолуш, дӀайихкина йолу вир шайна гича, иза схьа а ястий, уьш а ялош, Суна тӀе схьадуьйла. 3Шайга цхьаммо хаттахь, аша ала деза: „Уьш Элана оьшуш ю. Цо уьш сихха юха схьаялайойтур ю“».

4И шадерг а хилла пайхамарехула аьлла хилларг кхочушхилийтархьама:+

5+«ДӀаала Цийонан йоӀе:

„Хьажал, хьан Паччахь ву хьо йолчу тӀевогӀуш!

Цуьнан эсала амал ю.

Иза вирана тӀехиъна вогӀу,
боьршачу вирбокъана тӀехиъна вогӀу!“»

6Цуьнан мурдаша, бахана, Цо аьлларг кхочушдира. 7Цара виррий, вирбекъий схьаялийра, царна тӀе шайн бедарш а ехкина. ТӀаккха Ӏийса цу бедаршна тӀехула вирана тӀехиира. 8Адамийн тобанна юкъахь болчара шайн бедарш некъа тӀе охьатуьйсура, вукхара диттийн гаьннаш, схьа а хедош, некъа тӀе охьадохкура+. 9+Цунна хьалха а, тӀехьа а адамийн тобанаш яра. Цара, мохь а бетташ, бохура: «Хастам бу Даудан КӀантана! Декъал хуьлда Везачу Элан цӀарах вогӀуш Верг! ХӀашанна![*] Хастам бу стигалшкарчу Веза Воккхачу Далла!»+

10Иза Ярушалайме чувеача, ерриг а гӀалара адамаш синтем байна дара, цара вовшашка хоьттура: «Иза мила ву?»

11Адамийн тобанна юкъара царна жоп делира: «Галилай-махкахь йолчу Назарт-гӀалара Ӏийса-пайхамар ву», – аьлла+.

Делан цӀийнан керт цӀанъяр

(Марк 11:15-19; Лака 19:45-48; Яхьъя 2:13-22)

12•Ӏийсас, Делан цӀийнан керта а вахана, цигахь йохкаэцар лелош мел верг аралаьллира. Цо ахчанаш хуьйцучеран гӀопастанаш а, кхокхий духкучеран гӀанташ а харцийра+. 13+Цо элира: «Яздина ду:

„Сан цӀа доӀанаш ден цӀа олуш хир ду“.

Ткъа аша кхунах „зуламхойн бен“ бина»+.

14Делан цӀийнан кертахь волчу Цунна тӀеэха буьйлабелира бӀаьрзенаш, астагӀнаш. Цо уьш тобира. 15Динан коьртачу дайшний, Ӏеламчу наханий Цо лелош долу тамашийна хӀуманаш гича а, Делан цӀийнан кертахь бераша детта маьхьарий: «Хастам хуьлда Даудан КӀантана!» – бохуш шайна хезча а, уьш карзахбевлла хьаьвзира+. 16+Цара Ӏийсага хаьттира: «Хьуна хезий цара бохург?»

Ӏийсас жоп делира: «Хеза. Аша цкъа а ца дешна:

„Кегийчу берийн а, декхаш долчу берийн а багахула
бойтур бу Ахьа хастамаш“?»+

17Цигара дӀа а ваьлла, Ӏийса Бет-ХӀине вахара. Буьйса цигахь яьккхира Цо+.

Комарийн диттана сардам боллар

(Марк 11:12-14, 20-24)

18•Ӏуьйранна гӀала юхавогӀучу хенахь Ӏийса мацвеллера+. 19Некъан йистехь ша лаьтташ долу комаран дитт а гина, Иза цунна тӀевахара. Амма цунна тӀехь, гӀаш доцург, цхьа а стом бацара. ТӀаккха Цо дитте элира: «Цкъа а цхьа а стом ма латабойла хьуна тӀе!» Комаран дитт цу сохьта дакъаделла дӀахӀоьттира+.

20И сурт шайна гича, Кхуьнан мурдаша, чӀогӀа цец а бевлла, хаьттира: «И комаран дитт муха дакъадели сел сиха?»

21+Ӏийсас цаьрга жоп делира: «Аса баккъалла а боху: шун, шеко а йоцуш, чӀогӀа тешар делахь, шуьга хӀокху комаран диттана хилларг дан ницкъ кхаьчна а ца Ӏаш, аша и лаьтташ болчу ломе: „Хьала а балий, хӀордана чу кхоссало“, – алахь, иза а кхочуш хир ду+. 22Аша доӀанехь Делах тешарца доьхуш мел дерг а кхочуш хир ду»+.

Ӏийсан олалла шеконе диллар

(Марк 11:27-33; Лака 20:1-8)

23•Иза, Делан цӀийнан керта а веана, нах Ӏамош волчу хенахь динан коьртачу дайша а, къаноша а, Кхунна тӀе а баьхкина, хаьттира: «Муьлхачу бакъонца ду Ахь деш дерг? Хьан елла Хьуна и бакъо?»+

24Ӏийсас цаьрга жоп делира: «Аса а дийр дара шуьга цхьа хаттар. Цунна аша жоп лахь, тӀаккха Аса а эр ду шуьга, хьенан бакъонца деш ду и дерриг а. 25Яхьъяс адамаш хих чекхдахар мичара дара? Стигалара дара я Адамашкара дара?»

ТӀебаьхкинарш вовше барт бан хӀиттира: «Нагахь вай: „Стигалара яра“, алахь, Цо хоттур ду: „Цунах хӀунда ца тийшира шу?“ – аьлла+. 26Амма нагахь: „Адамашкара яра“, – алахь, нахера кхерам бу вайна, хӀунда аьлча Яхьъя цара пайхамар лоруш ву»+. 27Ӏийсана цара жоп делира: «Тхуна ца хаьа», – аьлла.

ТӀаккха Цо цаьрга элира: «Ас а эр дац шуьга, муьлхачу бакъонца деш ду Айса деш дерг».

Шина кӀантах лаьцна хьекъале дийцар

28«Шуна муха хета? Цхьана стеган ши кӀант хилла. Цо, хьалхарчунна тӀе а вахана, элира: „КӀант, тахана ваха а гӀой, сан кемсийн бешахь болх бе“. 29КӀанта элира: „Суна ца лаьа“. Амма иза, ойла йинчул тӀаьхьа метта а веана, болх бан вахара. 30ТӀаккха дас, важа кӀант волчу а вахана, вукхуьнга а изза элира. ШолгӀачу кӀанта жоп делира: „ГӀур ву“. Амма иза болх бан ца вахара. 31Муьлхачо кхочушдина шайн ден дехар?»

Цара элира: «Хьалхарчо».

ТӀаккха Ӏийсас элира: «Баккъалла а боху Аса шуьга: ял гулъешбершший, нахаца лелаш болу зударий Делан Олалла шул хьалха тӀелоцуш бу. 32+ХӀунда аьлча Яхьъя шу долчу Делан лаамехь болчу новкъахула веара, амма шу цунах ца тийшира. Ял гулъешберш а, хьарам новкъахула лелаш болу зударий а цунах тийшира. Амма шу, шайна дерриг а гиначул тӀаьхьа а, метта ца даьхкира цунах тешархьама»+.

Кемсийн беш лелорхочух лаьцна хьекъале дийцар

(Марк 12:1-12; Лака 20:9-19)

33+•«ЛадогӀалаш кхин а цхьана хьекъалечу дийцаре. Цхьана шен долахь латта долчу стага кемсаш йийна хилла. Цу бешана гонах керт а йина, кертахь мутт даккха ор а кечдина, Ӏуналлина бӀов а хӀоттийна цо. Уьш лело белхалой а лаьцна, цӀера ваьлла хилла иза+. 34Кемсаш схьагулъян хан тӀекхаьчначу хенахь, цо кемсаш лелош берш болчу шен ялхой бахийтина шена догӀу дакъа схьаэца. 35Амма цара, кхо бахкийтина болу нах схьа а лаьцна, царах цхьанна чӀогӀа йиттина, важа вийна, ткъа кхозлагӀниг, тӀулгаш диттина+. 36ТӀаккха цо кхин а хьалха бахийтинчул сов ялхой бахийтина. Цаьрца а изза „гӀиллакх“ хӀоттийна кемсашлелорхоша. 37Эххар а цо шен кӀант вахийтира, олуш: „Сан кӀанте-м ларам хир ма бу церан“+. 38Шайна кӀант гича, цара вовшашка элира: „Иза хин олу хӀусамда ву. Иза вен а вийна, цунна кхочу болу бахам вай ваьшна бита беза“+. 39Цунна тӀе а кхетта, кемсийн бешара иза ара а ваьккхина, цара иза вийна+.

40Шуна муха хета, хӀун дийр ду кемсийн беш йолчу дас, ша цига веача?»

41Цара Ӏийсага элира: «Цо уьш, къа ца хеташ, хӀаллакбийр бу, ткъа кемсийн беш кхечаьрга йолах болх бан тӀелоцуьйтур ю, шена догӀуш долу дакъа, хан тӀекхаьчча, схьалун долчаьрга»+.

42+Ӏийсас цаьрга элира: «Аша ца дешна Делан Йозанашна тӀехь дерг:

„ГӀишло еш пхьераша дӀакхоьссина тӀулг
цӀийнан сонан йистехь коьрта тӀулг хилла, дӀахӀоьттина.

Иза Везачу Эло дина ду,
вайна гергахь и чӀогӀа инзаре а ду!“+

43Цундела Аса боху шуьга: Делан Олалла, шуьгара схьа а даьккхина, цунах Далла пайда бийр болчу нахе дӀалур ду. 44Цу тӀулга тӀе охьавоьжнарг аталур ву, ткъа и тӀулг цхьанна тӀебоьжча, цо иза хьошур ву»+.

45Шайна Цо дуьйцург хезча, динан коьрта дай а, парушхой а кхийтира, Цо дуьйцурш шаьш дуйла. 46Иза схьалаца дагадеара царна, амма Ӏийса пайхамар лоруш болчу нахах уьш и дан ца хӀуьттура+.

22

Доккхачу тойнах лаьцна хьекъале дийцар

(Лака 14:15-24)

22^1•Ӏийсас юха а царна цхьа хьекъале дийцар далийра. Цо элира:+
2«Стигалийн Олаллехь иштта ду. Цхьана паччахьо шен кӀантана зуда ялош той кечдина+. 3Цо шен ялхой бахийтина хилла, хьалххе кхайкхина хиллачу хьешашка тойне схьадуьйла аьлла, амма вукхарна цига бахка ца лиъна. 4Цо юха а ялхой бахийтина хьешашка дӀаала: „ЛадогӀалаш. Той дӀадахьа мел оьшуш дерг долуш ду. Дустийна долчу бежанашна урс а хьаькхна, шадерг а кийча ду. Дуьйлийша зуда ялочохь хӀоттийначу тойне“. 5Амма хӀокхара кхайкхина болчу хьешашна цига бахка ца лиъна, уьш шайн гӀуллакхашка маьӀ-маьӀӀе дӀасабевлла. Цхьаъ шен кха тӀе болх бан вахана, важа шен йохкаэцар лело вахана, 6ткъа вукхара, паччахьан ялхой схьа а лаьцна, уьш бала боллалц йиттина охьабехкина+. 7Паччахь чӀогӀа оьгӀазвахана. Цо, шен эскархой а бахийтина, шен ялхой байинарш байийтина, церан гӀала а ягийна+. 8ТӀаккха цо шен ялхошка элира: „Дерриг а кийча ду той дӀадахьа. Амма тойне кхайкхинарш кхуза бахка хьакъ долу нах ца хилла+. 9Даха а гӀой, хӀора некъ галморзаха болучу меттера нах схьакхайкха со волчу“. 10Ялхоша, баха а бахана, массо а меттера нах схьакхайкхина. Царна юкъахь дика нах а, вон нах а хилла. Хьешийн цӀа хьаладуьзна хилла цара.

11Паччахь уьш болчу араваьлча, хьешашна юкъахь цунна гира цхьа стаг, тӀехь тойне воьдуш юхуш йолу бедарш а йоцуш. 12Паччахьо цуьнга хаьттира: „ХӀей къонах, хьо муха кхаьчна кхуза цу бедаршца?“ Важа вист ца хилла. 13+ТӀаккха паччахьо шен ялхошка омра дира: „Иза, схьа а лаций, ког-куьг дӀа а дехкий, Ӏаьржачу боданечу метте чукхосса. Цигахь белхар а, цергаш хьекхор а ду“+.

14Кхайкхинарш дукха бу, амма царна юкъахь хаьржинарш кӀезиг бу».

Паччахьна ял яларх лаьцна

(Марк 12:13-17; Лака 20:20-26)

15•ТӀаккха парушхой, ара а бевлла, шайна юкъахь барт беш хилла, Ӏийса дош харцдаьллачу меттехь муха лоцур вара техьа бохуш+. 16Цара шайн мурдаш бахийтина Иза волчу, царах хӀародхой а тоьхна. Мурдаша Ӏийсага элира: «Устаз! Тхуна хаьа Ахьа бакъдерг дуьйцийла а, Далла тӀе боьду некъ нийса хьоьхийла а. Наха Хьайна олучух гӀайгӀа беш а вац Хьо, хӀунда аьлча Хьо стеган дарже ца хьожу+. 17Алахьа тхоьга, Хьуна хӀун хета, нийса дуй те римхойн паччахьна ял ялар я дац?»+

18Ӏийсана хууш яра церан ямарта ойланаш, цундела Цо элира: «Шалхончаш! Со стенна зоь аш+? 19Схьагайта Суна шаьш йолана луш долу ахча».

Цунна дато динари-ахча схьадеара. 20ТӀаккха Цо хаьттира: «Хьенан сурт ду кху тӀехь диллинарг, хьенан цӀе ю язйинарг?»

21Цара элира: «Римхойн паччахьан».

ТӀаккха Ӏийсас цаьрга элира: «Делахь, паччахьна паччахьна доггӀург дӀало, Далла – Далла доггӀург»+.

22Шайна иза хезча, уьш, цец а бевлла, дӀабахара.

Денваларх лаьцна

(Марк 12:18-27; Лака 20:27-40)

23+•Цу дийнахь ХӀара волчу садукъой баьхкира. Уьш ца тешара велла стаг денваларх. Цара Цуьнга хаьттира:+
24+«Устаз, Мусас Ӏамадора: бер доцуш волу стаг велча, цуьнан вашас цунах йисина йолу зуда шена ерзор ю, ткъа цо дина долу бераш веллачун тӀаьхье санна лору+. 25Цхьана хенахь кхузахь Ӏаш ворхӀ ваша вара. Царах воккхаха волчо зуда ялийра. Шен бераш хилале иза валар бахьана долуш, цуьнан зуда шозлагӀа волчу вешина йисира[*]. 26Изза хӀума шозлагӀчу а, кхозлагӀчу а вешица хилира. Иштта ворхӀе а ваша велла дӀавелира. 27Царал массарал а тӀаьхьа зуда елира. 28Масала, нах беллачуьра денлучу дийнахь цу ворхӀ веших муьлхачун зуда хилла дӀахӀуттур ю иза? Уьш шаберш а цуьнца Ӏийна ма бу».

29Ӏийсас жоп делира: «Шу тилла, хӀунда аьлча Делан Йозанаш ца хаьа шуна, Делан ницкъ а ца бевза шуна. 30Беллачуьра денлучу заманахь наха зударий а балор бац, я уьш маре а гӀур бац. Стигаларчу маликех тарлур бу уьш. 31Ткъа беллачуьра денбаларх лаьцна аьлча, аша ца дешна Дала шайга аьлларг: 32+„Со ИбрахӀиман а, Исхьакхан а, Якъубан а Дела ву“? Иза беллачеран Дела вац, дийначеран Дела ву!»+

33Шайна и хьехам хезча, нах чӀогӀа цецбевлира.

Муьлха ду Дала тӀедиллинчу гӀуллакхех коьртаниг?

(Марк 12:28-34; Лака 10:25-28)

34•Цо садукъой Шен жоьпаца ала хӀума а доцуш битина хилар шайна хиъча, парушхой цхьаьна гулбелира. 35Царах волчу цхьана Ӏеламчу стага, Ӏийса зерхьама, Цуьнга хаьттира: 36«Устаз, товратан хьехамашна тӀехь уггар хьалха тӀедиллина долу гӀуллакх муьлха ду?»

37+Цо жоп делира: «„Хьайн Веза Дела доггах, доллучу синца, дерриг а хьекъалца веза“+. 38Иза уггар хьалхара, уггар лакхара тӀедиллина гӀуллакх ду. 39+Цунах терра шолгӀа тӀедиллинарг а ду: „Хьайн уллораниг хьо санна веза“+. 40+Товрат тӀера бина берриге а хьехамаш а, пайхамарша яздина дерриге а Дала тӀедиллинчу оцу шина гӀуллакх тӀехь лаьтташ ду»+.

Дала леррина Къобалвинчух лаьцна хаттар

(Марк 12:35-37; Лака 20:41-44)

41•ТӀаккха Ӏийсас схьагулбеллачу парушхошка хаьттира: 42«ХӀун ойланаш йо аша Дала леррина Къобалвинчух лаьцна? Хьенан КӀант ву Иза?»

Цара Цуьнга элира: «Даудан КӀант ву»+.

43Ӏийсас цаьрга элира: «Делан Сино иракарахӀоттийна волчу Дауда хӀунда олу Цунах „Хьалдолу Эла“? Цо ма олу:

44+„Везачу Эло аьлла сан Хьалдолчу Эле:

‘Суна аьтту агӀор охьахаа,

Аса Хьан мостагӀий Хьан когашка охьабахккалц’“+.

45Дауда „Хьалдолу Эла“ ву аьлла, Цуьнан цӀе йоккхуш хилча, Иза муха хир ву Даудан кӀант?»

46Цхьаммо а, цхьа дош аьлла а, жоп ца делира Цунна дуьхьал. ХӀетахь дуьйна схьа Ӏийсага цхьа а хаттар дан ца хӀуттура уьш+.

23

Парушхойн а, Ӏеламчу нехан а гӀалатех адамаш лардар

(Марк 12:38, 39; Лака 11:43, 46; 20:45, 46)

23^1•ТӀаккха Ӏийса халкъаций, Шен мурдашций къамел дан волавелира. 2Цо элира: «Ӏеламчу нахана а, парушхошна а бакъо елла Мусан товрат-хьехамах нах кхето. 3Цу тайпана, цара дан деза бохург дерриг а кхочушде, амма уьш санна ма лела, хӀунда аьлча цара дан деза олу, ткъа шаьш и гӀуллакхаш дан а ца до+. 4Цара чӀогӀа хала парзаш хӀиттадо. Уьш кхочушдан чӀогӀа хала ду. И парзаш нахана тӀе а дехкина, уьш цаьрга дӀакхехьийта гӀерта. Ткъа шаьш пӀелг меттахбаьккхина а хӀума дан лууш бац. 5+Цара шаьш деш долу дика нахана гайтархьама до: Делан Йозанаш тӀеяздина йолу церан хьаьжнаш тӀе йоьхкург кхечерачул шорлуш ю, ткъа обанаш тӀера чечакхаш яхлуш ю+. 6Царна уггар сийлахь йолу меттигаш еза тойнашкахь а, гуламан цӀенош чохь а+. 7Царна лаьа базаран майданахь шайга чӀогӀа лоруш маршалла хаттийта а, „устаз“ аьлла, нахе шайн цӀе яккхийта а. 8Амма аша шайн цӀе, „устаз“ алий, ма яккхийта, хӀунда аьлча вайн массеран а баккъалла а волу цхьа Устаз ву, ткъа шу вежарий ду+. 9Цхьаннан а кху дуьненахь „Веза Да“ алий, цӀе ма яккха, хӀунда аьлча шун Веза Да цхьаъ бен вац. Иза – Стигалахь Верг ву+. 10Шаьш „хьехамхой“ ду алий, цӀе ма яккхийта, хӀунда аьлча шун цхьа Хьехамхо ву – Дала леррина Къобалвинарг. 11+Шуна юкъара уггар лакхара верг шун ялхо хуьлийла+. 12+Ша лакхара хеташ верг, лах а вина, кӀезиг хетар ву, ткъа ша кӀезиг хеташ верг хьалаваьккхина хир ву+.

13-14+Къа ду шун, Ӏелам нах а, парушхой а, шалхалла шайца йолуш долу! Адамашна Стигалийн Олалла тӀелаца боьду некъ дӀакъевлина аша. Шаьш а ца доьлху шу цу некъахула, ткъа кхечу нахана а дуьхьал ду шу цу некъахула уьш бахийта[*]+.

15Къа ду шун, Ӏелам нах а, парушхой а! Шалхалла шайца ерш! ХӀордана а, лаьттана а гобаккха кийча ду шу, цхьа стаг мукъана а шайгахьа ваккхархьама. И санна верг шайна карийча, цунах шайл шозза жоьжахатина пайдениг вой, дӀахӀоттаво аша.

16Къа ду шун, шаьш бӀаьрзе а долуш, юьхьлаьцнарш. Аша олу: „Делан цӀийнах дуй биъча, хӀумма а дац, амма Делан цӀа чохь долчу деших дуй биъча, иза кхочушбан беза“+. 17БӀаьрзе, сонта нах! ХӀун ду деза – деши ду, я Делан цӀа ду, и деши даздеш долу+? 18Аша боху: „СагӀа доккхучу кхерчах дуй биъча, хӀумма а дац. Амма цу кхерча тӀехь Ӏуьллучу сагӀанах дуй биъча, иза къарбан йиш яц!“ 19БӀаьрзе нах! ХӀун ду деза – сагӀина еана хӀума ю, я ша кхерч бу, еана йолу хӀума язъеш болу+? 20Цу кхерчах дуй буучо цу тӀе охьайиллинчу хӀуманах а боу дуй. 21Делан цӀийнах дуй буучо Делан цӀийнах а, цу чохь Ӏаш Волчух а боу дуй+. 22+Стигалх дуй буучо Дала паччахьалла дечу гӀантах а, цу гӀанта тӀехь Волчух а дуй боу+.

23+Къа ду шун, Ӏелам нах а, парушхой а. Шалхалла шайца ерш! Ялташ чудерзочу хенахь Ӏаждарбецан, цицан, оччаман уьтталгӀа дакъа аша сагӀина дӀало, ткъа товрат-хьехамашкахь уггар чӀогӀа лоруш дерш – нийсо, къинхетам, тешаме хилар – шуна дицделла. Хьо цхьа хӀуманаш лардеш волчу хенахь важа дицдан ца деза+. 24БӀаьрзе юьхьлаьцнарш! Шаьш молуш долчу хи чуьра чуьрк дӀайоккху аша, амма эмкал[*] дӀакхоллу.

25Къа ду шун, Ӏелам нах а, парушхой а. Шалхалла ю шуьца! Аша кад-хедар тӀехулара дикка цӀандо, амма чухулара уьш бӀаьрмецигаллица а, къизаллица а схьаяьккхина йолчу хӀуманах дуьзна ду. 26БӀаьрзе парушхо, цкъа хьалха кад-хедар чуьра цӀанде, уьш тӀера а, чуьра а цӀена хилийта.

27+Къа ду шун, Ӏелам нах а, парушхой а. Шалхалла шайца ерш! Шу, кир а тоьхна, лаьтташ йолчу къуббанех тера ду. ТӀехулара хьаьжча, уьш хазахета, ткъа царна чохь беллачеран даьӀахкаш, дахкаделла долу дилха а ду+. 28Шу шаьш а, тӀехулара хьаьжча бакъахьара лелаш хетахь а, шайца шалхалла а йолуш, зуламах дуьзна долчарах ду.

29Къа ду шун, Ӏелам нах а, парушхой а! Шалхончаш! Пайхамаршна къуббанаш хазйо аша, Делан лаамехь болчеран кешнаш кечдо. 30Аша олу: „Тхо тхешан ворхӀе а да Ӏийначу хенахь даьхнехьара, оха тхайн дайшца пайхамарийн цӀий Ӏанор дацара“+. 31Цу дешнашца аша шайна дуьхьал тоьшалла до, шаьш пайхамарш байинчу тӀаьхьенах хилар чӀагӀ а деш. 32Шайн дайша лелийнарг кхин а тӀехдаккха! 33+Лаьхьанийн тӀаьхье! Жоьжахатих муха довла дохку шу+? 34Цундела Аса шу долчу бохкуьйту пайхамарш, хьекъалчаш, Ӏелам нах. Царах цхьаберш аша я бойу, я жӀарах дӀатуху, вуьш, шун гуламан цӀенош чохь етташ, цхьана гӀалара вукху гӀала лоьхкуш лелабо+. 35+Шуна тӀехь ду шуна Делан лаамехь болчеран цӀий, аша Ӏанийна долу, бехк боцучу Хьабулна тӀера дӀадолийна Барак-ЯхӀун кӀант волчу Закри-ЯхӀуна тӀекхаччалц, Делан цӀенний, сагӀа доккхуш болчу кхерчаний юккъехь аша вийна волчу+. 36Аса баккъалла а боху шуьга, цу дерригенах а жоп лур ду хӀокху тӀаьхьено».

Ярушалайм бахьана долуш гӀайгӀане хилар

(Лака 13:34, 35)

37•«Ва Ярушалайм! Пайхамарш бойу ахь, хьайна тӀебахкийтиначарна тӀулгаш детта ахь. Мел чӀогӀа лиънера-кх Суна хьан бераш гулдан, олхазаро шен кӀорнеш тӀома кӀел гул ма-ярра, амма хьуна ца лии иза+. 38+ХӀинца билггала шун ЦӀа Дала дӀатесна ду. 39+Ас боху шуьга, шуна Со гур вац, цхьа хан а еана, аш аллалц: „Декъала ву Везачу Элан цӀарах вогӀуш верг!“»+

24

Делан цӀа дохор хиларх лаьцна

(Марк 13:1, 2; Лака 21:5, 6)

24^1•Делан цӀа долчуьра схьавогӀуш вара Ӏийса. Цу цӀийнан кертахь йолу гӀишлош Цунна гайтархьама, Ӏийсана тӀебаьхкира Цуьнан мурдаш. 2Цо цаьрга элира: «ХӀара шадерг а гой шуна? Аса баккъалла а боху шуьга: И дерриге а хӀаллакдийр ду, тӀулга тӀехь тӀулг а ца буьтуш»+.

ТӀаьхьарчу заманан билгалонаш

(Марк 13:3-13; Лака 21:7-19)

3Ӏийса Зайт-диттийн лам тӀехь хиъна Ӏачу хенахь, Цуьнан мурдаш Цунна тӀебаьхкира. Уьш Ӏийсаца шаьш бисча, цара хаьттира: «Алахьара Ахьа, иза маца хир ду? Хьо схьаваран а, дуьненан тӀаьхьарчу заманан а билгало муха хир ю?»

4Цаьрга Ӏийсас элира: «Ларлолаш, шаьш ле ма дайталаш+. 5Аса иза боху, хӀунда аьлча дуккха а богӀур бу Сан цӀарах. Цара эр ду: „Со ву Дала леррина Къобалвинарг!“ Дукхахберш Ӏехор бу+. 6ТӀемех лаьцна хезар ду шуна, вовшахлетарех лаьцна хаамаш а хир бу. Шу дохий ма хьовза, хӀунда аьлча иза хила дезаш дерг ду. Амма иза цкъачунна чаккхе яц+. 7Халкъана дуьхьал халкъ гӀоттур ду, мохк махкана дуьхьал бер бу. МаьӀ-маьӀӀехь мацалла а хӀуттур ю, мохк а бегор бу+. 8Амма иза, берах хьийзош йолчу зудчун санна, халчу баланийн юьхь бен хир яц. 9+Шу Ӏазапанний, Ӏожаллиний кара дӀалур ду. Сан цӀе бахьана долуш массо а къаьмнийн шуьга цабезам кхоллалур бу+. 10Сох тешна болу дукхахберш дохко а бевр бу, ямартлонаш а еш, вовшашца гамо лелор ю+. 11Дукха нах лебеш, дуккха а харцпайхамарш юкъабевр бу+. 12Зен-зулам совдалар бахьана долуш, дукхахболчеран безам лахлур бу. 13+Амма и дерриг а чекхдаллалц лайнарг кӀелхьарвоккхур ву+. 14И Делан Олаллех лаьцна болу хаза кхаъ дерриге а дуьнен чохь дӀакхайкхор бу, массо а адамашна иза тоьшалла хилийтархьама. Цул тӀаьхьа тӀекхочур ю дуьненан чаккхе»+.

Боккха гӀайгӀа-бала

(Марк 13:14-23; Лака 21:20-24)

15+•«Иштта, Даниал-пайхамарехула аьллачух „вас еш йолу къемате хӀума“ езачу метте дӀахӀоьттина шайна гича, – (хӀара доьшург нийса кхетийла!),+
16тӀаккха цу хенахь ЯхӀуд-махкахь нисвелларг лаьмнашка дӀаводийла. 17+Ткъа тхов тӀехь нисвелларг, цу тӀера охьавоьссича, цӀа чу ма воьдийла, шен цхьа хӀума схьаоьцур яра аьлла+. 18Аренгахь нисвелларг, шен тӀеюху хӀума схьаоьцур яра ша аьлла, цӀа ма вогӀийла. 19Боккхачу баланехь хир бу цу дийнахь доьзалхочух болу а, бераш дакхош болу а зударий+. 20Деле дехалаш, шаьш девдда дӀадаха дезаш йолу хан Ӏай я шоьтан садоӀучу дийнахь ма нисъялийта алий. 21+ХӀунда аьлча дуьне кхоьллинчу хенахь дуьйна, хӀара хан тӀекхаччалц, цхьанна а гина а боцу, я кхин цул тӀаьхьа гун а боцу боккха баланаш гур бу нахана+. 22Дала и денош дац ца динехьара, цхьа а кӀелхьарвалалур вацара. Амма Ша хаьржинчеран дуьхьа и денош Цо дацдина хир ду+.

23Цхьаммо шайга цу хенахь „Хьажал! Кхузахь ву шуна Дала леррина Къобалвинарг!“ я „Цигахь ву шуна!“ алахь, цунах ма тешалаш,+
24хӀунда аьлча цу заманчохь харцпайхамарш а, шаьш Дала леррина Къобалдинарш ду бохурш а гучубевр бу. Цара тамашийна гӀуллакхаш а, тамашийна билгалонаш а гойтур ю, шайн йиш хилахь, Дала хаьржинарш Ӏехорхьама+. 25ЛадогӀалаш! Аса иза хьалххехь шуьга дӀахьедо+.

26+Нагахь шайга алахь: „Хьовсал! Иза яьссачу аренгахь ву!“ цига ма гӀолаш. Шайга: „Хьовсал, Иза къайлахчу цӀа чохь ву!“ алахь, царах ма тешалаш, 27хӀунда аьлча, малхбалехьа летта, малхбузехула тӀехъиккхина долу стелахаьштиг санна, хир ду Адамийн КӀентан схьавар+.

28+ХӀунда аьлча дакъа долчохь схьагуллур ю хьаргӀанаш[*] а»+.

Адамийн КӀант схьавар

(Марк 13:24-27; Лака 21:25-28)

29+•«Цу баланийн денош чекх ма девллинехь,

малх кхулур бу,
батто а серло лур яц,
стигалара седарчий а охьаоьгур ду,
стигалийн нуьцкъалалла а леста йолалур ю+.

30+Цу сохьта стигалахь Адамийн КӀентан тамашийна билгало гучуер ю. Дуьнен чуьра массо а къаьмнаш гӀайгӀане хир ду. Стигаларчу мархашна тӀехула схьавогӀуш Адамийн КӀант гур ву царна, Шен ницкъаца а, доккхачу сийлаллица а гучуваьлла волу+. 31Турбин озаца Ша хаьржинарш дуьненан еъа а маьӀӀера схьагулбан дохуьйтур ду Цо Шен маликаш, стигалийн цхьана йистера вукху йисте кхаччалц»+.

Комарийн дитт масална далош дина дустар

(Марк 13:28-31; Лака 21:29-33)

32•«Масала, эца комарийн диттах хьехам: цуьнан гаьннаш кӀад а делла, гӀа тосучу хенахь, хаьа шуна аьхке герга кхаьчнийла. 33Иштта, и хӀуманаш кхочушхуьлуш шайна гича, хаа ду шуна Адамийн КӀентан зама герга юйла а, Иза неӀарехь вуйла а. 34Бакъдерг боху шуьга: хӀара адамийн тӀаьхье чекхъялале, хир ду и дерриге а+. 35Стигаллий, латтий къайладаьлча а, Сан дешнаш довр дац»+.

Де а, сахьт а цхьанна а ца хаьа

(Марк 13:32-37; Лака 17:26-30, 34-36)

36•«Ткъа и де а, и сахьт а цхьанна а ца хаьа, я стигалара маликашна а, я КӀантана а, Да воцучунна+. 37+Нохьа-пайхамаран заманахь санна хир ду Адамийн КӀант схьавогӀуш+. 38ХӀунда аьлча хьалха, хи тӀедалале, адамаш юуш, молуш, зударий балош, маре оьхуш хилла. И дерриге а лаьттира Нохьа-пайхамар хинкеманна чу валлалц. 39+ХӀумма а дагахь доцуш хилла долу адамаш, хи тӀе а даьлла, хӀаллакьхилира. Иштта хир ду Адамийн КӀант схьавогӀучу хенахь а+. 40Цу заманчохь шиъ аренгахь болх беш хир ву. Царах цхьаъ схьаоьцур ву, ткъа важа вуьтур ву+. 41Кохьар хьовзош, болх беш йоллучу шина зудчух цхьаъ схьаоьцур ю, важа юьтур ю. 42Цундела сема хилалаш, хӀунда аьлча шуна ца хаьа, маца вогӀур ву шун Веза Эла+. 43+Кхин цхьа хӀума а дагахь латтаде: хӀусамдена къу буьйсанна маца вогӀур ву хаьахьара, цо сема хиларца иза ларвийр вара, цуьнга шена къола ца дайта+. 44Цундела шу а хила деза кийча, хӀунда аьлча Адамийн КӀант шу Цуьнга ца хьоьжучу хенахь вогӀур ву»+.

Тешаме а, тешам боцу а ялхо

(Лака 12:41-48)

45•«Муха хуьлу тешаме а, кхетаме а волу ялхо? Иза ву вукху ялхошна тӀехӀоттийнарг, царна шен-шен хенахь яа хӀума дӀа а луш. 46Декъал хир ву, шен хьолада цӀа веача, цунна иштта лелаш гун волу ялхо+. 47Бакъдерг боху шуьга: хьоладас иза шен берриг а бахамна тӀехь куьйгалхо хӀоттор ву. 48Амма, масала, и ялхо, шен даг чу оьгӀазло а йиллина, ша-шега: „Сан эла кестта цӀа вогӀур вац“ бохуш,+
49вукху ялхошна коча а оьхуш, ша санна болчу маларш муьйлуш болчаьрца тӀех сов дууш, маларш муьйлуш Ӏаш хир ву. 50Иза цӀа варе ца хьоьжучу дийнахь а, цунна дагахь доцучу хенахь а, цу ялхочун олахо цӀа кхочур ву. 51ХӀусамдас и ялхо, тур тоьхна, шина декъе воькъур ву, шалхо лелочу нехан дакъа цунна дӀа а кхочуьйтуш. Ткъа цигахь белхар а, цергаш хьекхор а хир ду»+.

25

Итт зудаберах лаьцна долу хьекъале дийцар

25^1+«Цу хенахь Стигалийн Олалла иштта хир ду. Цхьана дийнахь Итт зудабер, цхьацца стогар схьа а эцна, зуда ялош волчу кӀантана дуьхьалъяхана+. 2Царах пхиъ сонта хилла, ткъа важа пхиъ хьекъал долуш хилла. 3Сонта пхиъ, шаьш стогарш схьаоьцуш, цу чу дуттуш долу даьтта схьаэца йицъелла. 4Хьекъал долуш долчу хӀора зудаберо, шаьш стогарш схьаоьцуш, шайн-шайн кхаби чохь даьтта а схьаэцна. 5Зуда ялош верг, схьа ца вогӀуш, хьевелла. ТӀегӀоьртинчу набарна зудабераш дӀатийна+.

6Буьйса юккъе яьлча, цхьа мохь хезна царна: „ХӀей, зуда ялош верг вогӀуш ву шуна! Дуьйло, цунна дуьхьалгӀо!“ 7Цу сохьта зудабераша, сама а девлла, шайн стогарш хьалалатийна. 8Пхеа сонтачу зудаберо вукхаьрга дехар деш хилла: „Лойша тхуна жимма даьтта, тхан стогарш дӀабовш бу“, – бохуш. 9Цаьрга хьекъал долчу зудабераша элира: „Шуна иза дала тхан йиш яц, и даьтта я шуна а, я тхуна а тоам боцуш ца дисийта. Йохкархой болчу а гӀой, эца аша“. 10Уьш даьтта эца бахана леллашехь, веана зуда ялош верг схьакхаьчна. Тойне даха кийча долу зудабераш цуьнца дахана, ткъа неӀ дӀакъовлаелла+.

11+ТӀаьххьара а даьхкина зудабераш схьакхаьчна. Цара аьлла: „Эла! Ва эла! НеӀ дӀаеллахьа тхуна!“+
12Амма Цо цаьрга аьлла: „Аса баккъалла а боху шуьга: суна шу ца девза!“+

13Цундела сема хила, хӀунда аьлча Адамийн КӀант вогӀур волу де а, сахьт а шуна хууш дац»+.

Кхаа ялхочух лаьцна долу хьекъале дийцар

(Лака 19:11-27)

14+•«Стигалийн Олалла иштта хир ду. Цхьана стага, ша генарчу новкъа валале, шен ялхой схьа а гулбина, уьш шен бахам ларбан хӀиттийна. 15Цо шен ялхошна, хӀораннан а хьуьнаре хьаьжжина, ахча делла, царна луъучу агӀор иза лело. Цхьанна цо пхи гали деши делла, вукхунна ши гали деши делла, кхоалгӀачунна цхьа гали деши делла. ТӀаккха иза новкъа ваьлла. 16Шена пхи гали деши кхаьчначо, цхьана мехалчу гӀуллакха юккъе а вахана, царах кхин а пхи гали деши даьккхина. 17Ши гали деши кхаьчначо кхин а ши гали деши тӀедаьккхина. 18Ткъа цхьа гали деши шегахь долчо, ваха а вахана, ор а даьккхина, цу чохь и деши дӀалачкъийна.

19Дикка хан яьлча, веана эла схьакхаьчча, цо цаьрга хаьттина, хӀун дира аша шен ахчанах аьлла+. 20Пхи гали деши шегахь дитинарг, кхин а пхи гали тӀе а диллина, и деши схьадахьаш веана. Цо аьлла: „Эла, ахьа соьгахь пхи гали деши дитира. Аса кхин а пхи гали тӀедаьккхина“. 21Эло цуьнга элира: „Хьо дика, тешаме ялхо ву. Дика гӀуллакх дина ахьа аса хьайгахь дитинчу кӀеззиг долчу ахчанах. ХӀинца аса хьуна кхин а доккха гӀуллакх тӀедожор ду. Чувола, соьца цхьаьна самукъадаккха“+. 22Ши гали деши шегахь дитина верг а веана шен эла волчу. Цо аьлла: „Эла, ахьа соьгахь ши гали деши дитира, аса кхин а ши гали даьккхина“. 23Хьолан дас цуьнга аьлла: „Хьо дика, тешаме ялхо ву. Дика гӀуллакх дина ахьа аса хьайгахь дитинчу кӀеззиг долчу ахчанах. ХӀинца аса хьуна кхин а доккха гӀуллакх тӀедожор ду. Чувола, соьца цхьаьна самукъадаккха“. 24ТӀе а веана, хӀокхо шегахь цхьа гали деши дитинчу ялхочо аьлла: „Эла, суна хууш ду хьо луьра стаг вуйла. Ахьа айхьа дӀа ца дийначуьра ялта чуоьцу, айхьа охьа ца Ӏанийначуьра схьагулдо. 25Цундела аса, хьох кхоьруш, ваха а вахана, хьан деши лаьтта буха доьллира. Хьажал, хьан деши кхузахь ду хьуна“. 26Цуьнга хьолан дас аьлла: „Хьо вон а, болх бан кархдер доцуш а ялхо ву. Хьуна хууш ду, аса дӀа ца дийначохь ялта хьокхий, охьа ца Ӏанийначохь схьагулдой+. 27Цундела хьо сан ахча мах лелош болчаьрга дӀадала дезаш ма вара. ТӀаккха, со юхавеача, аса сайн ахча тӀеяьлла са а йолуш схьаоьцур ма дара. 28Цуьнгара гали деши схьа а эций, итт гали деши долчуьнга дӀало. 29+ХӀунда аьлча хӀоранна а шен долчунна тӀе кхин а сов лур ду, ткъа цуьнан дерг кхин а стамлур ду. Амма хӀумма а доцучуьнгара цуьнан данне а доцург а дӀадоккху+. 30+Чукхосса и шех пайда схьабер боцуш волу ялхо Ӏаьржачу бодане. Цигахь белхар а, цергаш хьекхор а ду“»+.

Адамашна тӀехь йина кхел

31+«Ткъа Адамийн КӀант Шен сийлаллица веача, Шеца массо а маликаш а долуш, Иза Шен стигалийн сийлаллехь охьахуур ву Шен паччахьан гӀанта тӀе+. 32ТӀаккха массо а халкъаш Цунна хьалха схьагуллур ду. Цо уьш, жаӀуьно уьстагӀий гезарех санна, дӀасакъастор ду+. 33УьстагӀий Цо Шена аьтту агӀор дохур ду, гезарий – аьрру агӀор. 34Паччахьо Шена аьтту агӀор болчаьрга эр ду: „Сан Дас декъалдинарш, шу тӀедуьйла! Дуьне кхоьллинчу хенахь дуьйна схьа шайна кечдина, Сан Олаллехь долу дахар дӀаэца. Иза шуна деш долу совгӀат ду,+
35хӀунда аьлча Со меца волчу хенахь аша Суна яа хӀума елира, Со хьогах волчу хенахь аша Суна мала хи делира. Со араваьлла лелачу хенахь аша Со тӀеийцира+. 36Со тӀехь беркъа волчу хенахь аша Суна тӀеюха хӀума елира. Со цомгуш волчу хенахь аша Сан дола дира. Со набахтехь волчу хенахь шу Со волчу тӀаьхьадаьхкира“+. 37ТӀаккха Делан лаамехь болчара Цуьнга эр ду: „Веза Эла! Хьо меца а волуш, оха маца елла хьуна яа хӀума? Хьо хьогах а волуш, оха маца делла хьуна мала хи? 38Хьо араваьлла лелачу хенахь оха маца эцна хьо тӀе? Хьо беркъа ваьлла лелаш, оха маца йоьхна хьуна тӀе хӀума? 39Хьо тхуна маца гина цомгуш я набахти чохь? Тхо маца ихна тӀаьхьа?“ 40Паччахьо цаьрга эр ду: „Аса баккъалла а боху шуьга: гӀо оьшучохь хӀокху Сан вежаршна, царах уггар ледара волчунна а, аша мел динарг Сан дуьхьа дина ду шуна“+.

41ТӀаккха Шена аьрру агӀор болчаьрга эр ду: „Гена довла Суна, Делан неӀалт хилларш! Иблисаний, цуьнан харцмаликашний кечйинчу жоьжахатин цӀера юккъехь ю шун меттиг+. 42ХӀунда аьлча Со меца волчу хенахь аша яа хӀума ца елира, Со хьогах волчу хенахь мала хи ца делира. 43Со араваьлла лелачу хенахь аша Со тӀе ца ийцира. Со цомгуш волчу хенахь, я набахти чохь воллучу хенахь аша Сан терго ца йира“. 44ТӀаккха цара Цуьнга эр ду: „Веза Эла! Тхуна хьо маца гина меца а, хьогах волуш а, я араваьлла лелаш? ТӀехь беркъа волуш а, могуш воцуш а? Тхуна маца гина хьо набахти чохь? Тхо маца Ӏийна Хьан гӀуллакх ца деш?“ 45ТӀаккха Паччахьо цаьрга эр ду: „Аса баккъалла а боху шуьга: аша гӀо оьшучохь Сан цхьанна а вешина гӀо ца дина, царах уггар ледара волчунна а, иза Суна ца дина аша“+. 46+ТӀаккха уьш цкъа а хедар доцучу таӀзарехь хир бу, ткъа Делан лаамехь берш хедар доцучу дахаре кхочур бу»+.

26

Ӏийса вен бина болу барт

(Марк 14:1, 2; Лака 22:1, 2; Яхьъя 11:45-53)

26^1•Ша къамел дина ваьллачул тӀаьхьа Ӏийсас Шен мурдашка элира: 2+«Шуна хууш ду ши де даьллачул тӀаьхьа „Пасахь“ олу деза де тӀекхочуш дуйла а, Адамийн КӀант жӀарах дӀатоха дӀалур вуйла а»+.

3ТӀаккха динан коьрта дай а, къаной а Кайба цӀе йолчу динан коьртачу ден кертахь схьагулбелира. 4Цара барт бира Ӏийса хӀилланца схьалаца а, вен а. 5Амма цара элира: «Дезачу дийнахь дан мегар дац иза, адам карзах ца далийта».

Бет-ХӀинехь Ӏийсана тӀе деза даьтта доттар

(Марк 14:3-9; Яхьъя 12:1-8)

6•Ӏийса Бет-ХӀинехь чкъураца ца йоьрзу цамгар хилла йолчу ШамӀин хӀусамехь волчу хенахь,+
7+Цунна тӀееара, мехала кхаба карахь а йолуш, цхьа зуда. Иза шен кхаби чуьра хаза хьожа йогӀу, механа чӀогӀа деза долу даьтта хиъна Ӏаш волчу Ӏийсана коьрта тӀе дитта йолаелира. 8И сурт шайна гича, Ӏийсан мурдаш резабоцуш хьаьвзира. Цара элира: «Муха лелор ду цу тайпана кхоам боцуш долу хӀума? 9Безачу мехах и даьтта дӀа а доьхкина, цунах схьаэцна долу ахча мискачу нахана дӀадала мегар ма дара».

10Ӏийсас, Шена и къамел хезча, элира: «Эхь стенна хоьтуьйту аша цу зудчунна? Цо Суна динарг дика гӀуллакх ду. 11+Миска нах шуна юххехь гуттар а хир бу, ткъа Со даим хир вац шуьца+. 12Сан дегӀа тӀе и мехала даьтта а доьттина, иза Со дӀаволла хьалххе кечам беш ю+. 13Аса баккъалла а боху шуьга: дерриг а дуьнен тӀехь, и хаза кхаъ кхайкхочу массо а меттехь, цу зудчо динарг, цуьнан сий айдеш, хьахор ду»+.

ЯхӀуд-Искархо Ӏийсана ямартло ян реза хилар

(Марк 14:10, 11; Лака 22:3-6)

14•Ӏийсан шийтта мурдах цхьаъ волчу ЯхӀуд-Искархочо, динан коьрта дай болчу а вахана,+
15+элира: «Суна хӀун лур ю аша, аса Иза шайна дӀалахь?» Цара ткъе итт дети ахча лур ду шаьш элира+. 16ХӀеттахь дуьйна ЯхӀуд-Искархо Ӏийса цаьрга дӀавала аьтто лаха волавелира.

Ӏийсас Шен мурдашца Пасахьан пхьор даар

(Марк 14:12-21; Лака 22:7-13, 21-23; Яхьъя 13:21-30)

17•Совсазчу баьпкан дезачу денойн хьалхарчу дийнахь Ӏийса волчу баьхкира Цуьнан мурдаш. Цара элира: «Пасахьан пхьор мичахь дан лаьа Хьуна? Оха, дахана, кечйийр ю чоь».

18Цо элира: «ГӀалахь Ӏаш волу а, ас хьоьга дуьйцуш волу а стаг волчу а гӀой, цуьнга ала: „Устазо боху: ‘Сан хан тӀекхочуш ю. Аса Сайн мурдашца Пасахьан деза де хьан хӀусамехь даздийр ду’“».

19Цара, дӀа а бахана, Цо тӀедиллинарг кхочушдира, тӀаккха Пасахьан пхьор кечдира.

20Суьйре тӀекхаьчча, Ӏийса Шен шийтта мурдаца хӀума яа охьахиира. 21ТӀаккха Ӏийсас элира: «Аса баккъалла а боху шуьга: шух цхьаммо Суна ямартло йийр ю»+.

22ЧӀогӀа халахетарца уьш Цуьнга баха буьйлабелира: «Эла, со-м хир ма вац иза!»

23+Церан хаттарна жоп луш, Цо элира: «Соьца хӀокху кеда чу куьг кховдийначо Суна тешнабехк бийр бу. 24Ткъа Адамийн КӀант, Делан Йозанашна тӀехь Цунах яздина ма-хиллара, кху дуьнен чуьра дӀавоьдуш ву. Амма декъаза ву Цунна ямарта верг! Цунна дуьнен чу ца валар гӀоле яра!»+

25Тешнабехк бан кечвелла волчу ЯхӀуд-Искархочо элира: «Хьуна иза со ву-м ма ца моьтту, Устаз!»

Ӏийсас цунна жоп делира: «Иза ахьа боху!»

Везачу Элан пхьор

(Марк 14:22-26; Лака 22:14-20; 1 Коринтхошка 11:23-25)

26•Цара хӀума юучу хенахь Ӏийсас, бепиг схьа а эцна, доӀанца декъал а дина, декъа а декъна, Шен мурдашка дӀа а кховдош, элира: «ДӀаэца, даа, иза Сан дегӀ ду шуна!»+

27Цул тӀаьхьа кад, схьа а эцна, Далла хастам а бина, цаьрга дӀакховдийра: «ДӀамала массара а, 28+иза Сан цӀий ду шуна, Делаца бина барт чӀагӀбеш долу, дуккха а нах къинойх цӀанбархьама Ӏенар долу!+
29Амма Аса боху шуьга: кемсех даьккхина долу кхин цхьа а малар Аса мер дац, Сан Дас дӀахӀоттийначу Олаллехь керла малар шуьца молу де тӀекхаччалц», – аьлла.

30ТӀаккха Далла хастаман назманаш а аьлла, Зайт-диттийн лам тӀе бахара уьш+.

Ӏийсас хьалххе дӀахоуьйту Кипас Ша дӀатосург хилар

(Марк 14:27-31; Лака 22:31-34; Яхьъя 13:36-38)

31+•ТӀаккха Ӏийсас элира цаьрга: «Тховса аша массара а Со дӀатосур ву, яздина ма-хиллара:

„Ӏуьнна чов йийр ю Аса,
тӀаккха жа юкъара уьстагӀий шаьш дӀасадовдур ду“+. 32+Амма веллачуьра денвеллачул тӀаьхьа Галилай-махка шул хьалха кхочур ву Со»+.

33ТӀаккха Кипас Цуьнга элира: «Массара а дӀатесча а, аса-м дӀатосур вац Хьо».

34Ӏийсас цуьнга элира: «Аса баккъалла а боху хьоьга: тховса нӀаьна кхайкхале, Со кхузза дӀатосур ву ахь».

35ТӀаккха Кипас Цуьнга элира: «Сан Хьоьца вала дезахь а, со цкъа а Хьох дӀакъаьстар вац».

Изза вукхара а элира+.

Ӏийсас Гатшамани-бешахь доӀа дар

(Марк 14:32-42; Лака 22:39-46)

36•Ӏийса Шен мурдашца Гатшамани цӀе йолчу метте веара. Цо цаьрга элира: «Кхузахь ховший Ӏе, Аса, хьуьлла а вахана, доӀа дечу юкъана». 37Цо Шеца Кипа а, Зевадин ши кӀант а вигира. ЧӀогӀа сингаттаме а, йиш йоьхна а вара Иза+. 38Цо элира цаьрга: «Сан са Ӏожаллин гӀайгӀанехь ду. Аша кхузахь а совций, Соьца цхьаьна сема хан яккха»+.

39Царна жимма дехьа а ваьлла, бертал а воьжна, доӀа дира Цо: «Сан Дада! Йиш елахь, и баланийн къаьхьа кад Суна уллохула тӀехбаккхахьара Ахь! Делахь а, иза Сан лаамца доцуш, Хьан лаамца хуьлийла»+.

40Шен мурдаш болчу тӀевахча, уьш наб кхетта гира Цунна. Кипига Цо элира: «ХӀун до аша? Цхьана сахьтехь мукъана а Соьца сема хила ца мегара шу? 41Сема а хилалаш, доӀа деш а хилалаш, шаьш къилахь долчу лаамашна кӀел ца дисийта. Са сема ду, ткъа дилха эгӀаза ду»+.

42Юха а, дӀанехьа а ваьлла, Иза доӀа дан волавелира: «Сан Дада! И къаьхьа кад, Аса ца молуш, Суна уллохула тӀехбала йиш яцахь, Аса иза мер бу. Хьан лаам кхочушхуьлийла!»+
43Юхавеача, кхин цкъа бийшина карийра Ӏийсана уьш, хӀунда аьлча церан бӀаьрганегӀарш дазделлера.

44КхозлагӀа а, дӀанехьа а ваьлла, доӀа дан хӀоьттира Иза, изза дешнаш а олуш. 45Шен мурдаш болчу тӀе а веана, Ӏийсас цаьрга элира: «Шу хӀинца а, наб еш, садоӀуш ду? ЛадогӀа Соьга: Адамийн КӀант къинош летийначеран каравоьду хан тӀекхаьчна+. 46Дуьйло, хьалагӀовтта! ХӀара ву Суна ямартло ен верг».

Ӏийсана ямартло яр а, Иза схьалацар а

(Марк 14:43-50; Лака 22:47-53; Яхьъя 18:3-12)

47•Ӏийсас иза олучу хенахь веана схьакхечира шийттаннах цхьаъ волу ЯхӀуд. Цунна тӀаьхьахӀоьттина адамийн тоба яра, карахь таррашший, хьокхий а долуш. Уьш динан коьртачу дайший, къаноший схьахьажийна хилла+. 48Ӏийсана ямарта волчо билгало йинера цаьрга: «Аса барт баьккхинарг Иза хир ву шуна, – аьлла, – Иза схьалаца». 49Цу сохьта Ӏийсана тӀе а вахана, цо элира: «Маршалла ду Хьоьга, Устаз!» Цул тӀаьхьа Цунна барт баьккхира.

50Ӏийсас цуьнга элира: «Къонах, айхьа кхуза деана долу гӀуллакх кхочушде[*]». Цара Ӏийса, тӀекхетта, схьалецира. 51Кхуьнца хилла волчу цхьаммо, тур хьала а даьккхина, динан коьртачу ден ялхочун лерг, тоьхна, тӀерадаьккхира+. 52+Ӏийсас цуьнга элира: «Батта чу дилла хьайн тур, хӀунда аьлча шайн тарраш схьадаьхнарш берриш таррашца бойур бу+. 53Сайн Дега орца ца даккхалуш ву-м ца моьтту хьуна Со? Аса Шега хаам бинчу сахьтехь Цо маликийн шийтта сов эскар Суна гӀоьнна доуьйтур дац моьтту хьуна? 54Делан Йозанаш тӀехь и шадерг иштта хила деза бохург кхочуш муха хир ду ткъа?»

55+Цу хенахь Ӏийсас гулбеллачаьрга элира: «Талорхо лаца доьлхуш санна, таррашций, хьокханашций ара ма девлла шу Со лаца. ХӀора дийнахь Делан цӀийнан кертахь Ӏаш ма вара шуна Со, хьехамаш беш, амма цу хенахь аша Со схьа ца лецира+. 56Ткъа и шадерг хилла пайхамарша яздинарш кхочушхилийтархьама».

ТӀаккха Цуьнан берриг а мурдаш, Иза ша волччохь а витина, бевдда дӀабахара+.

Ӏийса коьртачу кхеташонна хьалха хӀутту

(Марк 14:53-65; Лака 22:54, 55, 63-71; Яхьъя 18:13, 14, 19-24)

57•Ӏийса схьалаьцначара Иза динан коьрта да Кайба волчу дӀавигира. Кхузахь гулбелла бара Ӏелам нах а, къаной а. 58Ӏийсана гено тӀаьхьа а хӀоьттина, динан коьртачу ден керт йолчу схьавеара Кипа. Чу а ваьлла, гӀаролхошца цхьаьна охьахиира, кхин дӀа хӀун хир ду хьожуш. 59Ткъа Ӏийсана веран кхел ярхьама, динан коьрта дай а, коьртачу кхеташонехь мел верг а Иза бехке ван бахьана лоьхуш бара. 60Амма харц тоьшалла деш берш дуккха белахь а, Иза вен бахьана ца карадора царна. Эххар а кхин а ши стаг тӀевеара+. 61+Цара элира: «Тхо теш а долуш Цо элира: „Делан цӀа доха а дина, Соьга иза кхаа дийнахь дӀахӀотталур дара“»+.

62ТӀаккха динан коьртачу дас, хьала а гӀаьттина, Цуьнга хаьттира: «Ахь цхьа а жоп ма ца ло? Цара Хьуна дуьхьал тоьшаллаш хӀунда до?»+
63Амма Ӏийса вист ца хилира. Динан коьртачу дас Цуьнга элира: «Дийна волчу Делан цӀарах тӀедуьллу Хьуна: алал тхоьга, Хьо вуй Делан КӀант волу Дала леррина Къобалвинарг?»+

64+Ӏийсас цуьнга элира: «Ахьа айхьа эли иза. Делахь а, Аса эр ду шуьга массаьрга:

хӀинца дуьйна схьа Адамийн КӀант шуна гур ву
Нуьцкъалчу Далла аьтту агӀор хиъна Ӏаш а,
стигаларчу мархашкахула охьавуссуш а»+.

65+ТӀаккха динан коьртачу дас, шена тӀера бедарш а этӀош, мохь хьаькхира: «Иза Далла лоьра! Кхин хӀун тоьшалла оьшу? Шуна хезирий Иза Далла луьйш+? 66ХӀун хета шуна?»

Цунна жоп луш, гулбеллачара элира: «Иза бехке ву! Иза вала веза!»+

67+Цхьаболчара юьхь тӀе туйнаш детташ, вукхара буйнаш детташ, бетах тӀара детташ,+
68мохь хьоькхура: «Хьо пайхамар велахь, алал, „Дала леррина Къобалвинарг“, муьлхачо туьйхира Хьуна?»

Кипас Ӏийса дӀатасар

(Марк 14:66-72; Лака 22:56-62; Яхьъя 18:15-18, 25-27)

69•Кипа цу хенахь кертахь Ӏаш вара. Цунна тӀе а еана, цхьана зуда-ялхочо элира: «Хьо а ма вара Галилайра волчу Ӏийсаца».

70Амма цо иза даре ца дира: «Суна ца хаьа, ахьа хӀун боху». 71Иза кевнах араволучу хенахь вукху зудчо элира: «И стаг Назартарчу Ӏийсаца вара».

72Кипас юха а, дуй бууш, элира: «Суна и стаг ца вевза».

73Дукха хан ялале кхунна тӀебаьхкира кхин а нах. Цара Кипига элира: «Хьо баккъалла а ву-кх царах, хӀунда аьлча хьан къамело цунах тоьшалла до».

74Кипа юха а, дуйнаш а дууш, чӀагӀонаш ян волавелира: «Суна и стаг ца вевза».

Эццахь нӀаьна кхайкхира. 75ТӀаккха дагадеара Кипина Ӏийсас аьлларг: «НӀаьна кхайкхале, ахьа кхузза Со дӀатосур ву». Иза, кертара ара а ваьлла, доггах вилхира+.

27

Ӏийса Пулат волчу валаво

(Марк 15:1; Лака 23:1, 2; Яхьъя 18:28-32)

27^1•ШолгӀачу Ӏуьйранна массо а динан коьртачу дайша а, къаноша а гуламехь, цхьаьна а кхетта, Ӏийса вейта барт бира. 2Иза, дӀа а вихкина, мехкан куьйгалхо волу Пулат волчу дӀавигира цара+.

ЯхӀуд-Искархо валар

(Векалийн 1:18, 19)

3+•Ӏийсана ямартло йина волчу ЯхӀуд-Искархочо, Цунна кхел йинийла хиъча, дохко а ваьлла, шена делла долу ткъе итт дато ахча динан коьртачу дайшний, къаношний юхаделира. 4Цо элира: «Къа латийна аса сайх, бехк боцучунна ямартло а йина».

Амма цара цуьнга элира: «Тхуна хӀун ду иза? Иза хьайна хуур ду хьуна».

5Ша цаьргара схьаэцна долу дато ахча Делан цӀийнан керта дӀа а кхоьссина, ЯхӀуд-Искархо, вахана, ирхъоллавелира+.

6Динан коьртачу дайша, и ахча схьа а гулдина, элира: «ХӀара Делан цӀийнан хазни чуьра ахчанах дӀатоха мегар дац, цӀий Ӏанадайтина ахча долу дела»+. 7Вовшах дага а бевлла, цара цу ахчанах кхийра пхьегӀаш еш волчун латта ийцира, цу тӀехь хийрачу къаьмнех болу белла нах дӀабохка. 8Цундела тахана а и латта «ЦӀийн латта» олуш ду. 9+Иштта кхочушхилира Ярми-ЯхӀус аьлла долу дешнаш: «Схьаийцира цара мах хӀоттийна волчунна тӀера ткъе итт дато ахча. Иштта бара исраилхоша цуьнан хадийна болу мах+. 10Иза кхийра пхьегӀаш еш волчун лаьттах дӀаделира цара, соьга Везачу Эло ма-аллара»+.

Пулата Ӏийса жоьпе озаво

(Марк 15:2-5; Лака 23:3-5; Яхьъя 18:33-38)

11•Ӏийса мехкан куьйгалхочунна хьалха дӀахӀоьттира. Цо Ӏийсага хаьттира: «Хьо жуьгтийн къоман паччахь вуй?»

Ӏийсас жоп делира: «Ахьа боху-кх иза»+. 12Ткъа динан коьртачу дайший, къаноший Шена бехк биллича, Цо цаьрга хӀумма а ца элира.

13ТӀаккха Пулата Цуьнга элира: «Хьуна ца хеза, Хьайна дуьхьал мел дукха бехкаш даладо?»+

14Амма Ӏийсас цхьана а тайпана Шега деш долчу хаттаршна жоп ца делира. И сурт шена гича, мехкан куьйгалхо чӀогӀа цецваьллера.

Ӏийса вен кхел йо

(Марк 15:6-15; Лака 23:13-25; Яхьъя 18:39–19:16)

15•ХӀора Пасахьан дезачу дийнахь мехкан куьйгалхочо набахти чу боьхкинчу нахана юкъара халкъо къастийна волу цхьа стаг дӀахоьцура. 16Цу хенахь набахти чохь воллуш вара цӀеяхана волу зуламхо ЮшаӀ-Барраб. 17Нах схьагулбелча, Пулата цаьрга хаьттира: «Аса царах муьлха дӀахоьцийла лаьа шуна: ЮшаӀ-Барраб я Ӏийса, „Дала леррина Къобалвинарг“ олуш волу?» 18Пулатана хаьара, Ӏийса цара, Цуьнга хьагӀ хилар бахьана долуш, ямартло а йина, валийнийла+.

19Пулат мехкан кхеташонехь Ӏаш волчу хенахь цуьнга шен хӀусамненера хабар кхечира: «Цу Делан лаамехь волчунна кхел ечуьра юьстахвалахьара хьо, хӀунда аьлча дӀаяханчу буса аса Иза бахьана долуш гӀенах чӀогӀа бала хьийгира», – аьлла.

20Амма динан коьртачу дайша а, къаноша а гулбеллачаьрга шайн лаам дӀахаийтира: Барраб кӀелхьара а ваьккхина, Ӏийса вен кхел яйта лаар+. 21ТӀаккха мехкан куьйгалхочо халкъе хаьттира: «Цу шиннах муьлханиг дӀахоьцийла лаьа шуна?»

Цара элира: «Барраб».

22Пулата цаьрга элира: «Аса хӀун дан деза, Дала леррина Къобалвинарг аьлла, цӀе йолуш волчу Ӏийсана?»

Цара массара а элира: «ЖӀарах дӀатоха Иза!»

23Пулата хаьттира: «ХӀунда? Цо хӀун зулам дина те?»

Амма цара кхин а чӀогӀа маьхьарий хьоькхура: «ЖӀарах дӀатоха!» – бохуш+.

24+И сурт гуш волчу Пулата, адам кхин а чӀогӀа карзахдала кийча дуйла шена гича, массарна а гуш хи схьа а эцна, шен куьйгаш дилира. Цо элира: «ХӀокху Стеган цӀий сох ца хьаьрчина. Аш-шаьш жоп ло»+.

25Адамаша жоп делира: «Цуьнан цӀий тхуний, тхан берашний тӀехь хуьлийла!»+

26ТӀаккха цо Барраб дӀахецийтира, ткъа Ӏийса, шед а еттийтина, церан кара дӀавелира жӀарах дӀатохийтархьама+.

Ӏийса тӀемалоша хьийзавар

(Марк 15:16-20; Яхьъя 19:2, 3)

27•ТӀаккха Ӏийса мехкан куьйгалхочун тӀемалоша кхел кхайкхо гӀишло чу вигира. Цунна гонах тӀемалойн тоба гулъелира. 28Ӏийсана тӀера бедарш дӀа а яьхна, цара Цунна тӀе цӀен оба кхоьллира. 29Коканийн коьллех кочар а дина, цара иза Ӏийсан коьрта тӀе диллира, аьтту куьйга Ӏаса лацийтира. Беламца, Цунна хьалха гора а хӀиттина, цара бохура: «Декъала хуьлда жуьгтийн къоман Паччахь!» 30Цара Цунна тӀе туйнаш детта долийра, тӀаккха Цуьнан карара Ӏаса, схьа а яьккхина, Цуьнан коьртах етта йолийра+. 31Шаьш Иза аьшнаш вина бевлча, Цунна тӀера цӀен духар дӀа а даьккхина, Цуьнан Шен бедарш тӀеюьйхира цара. ТӀаккха Ӏийса жӀарах дӀатоха дӀавигира.

Ӏийса жӀарах дӀатохар

(Марк 15:21-32; Лака 23:26-43; Яхьъя 19:17-27)

32•ХӀорш дӀабоьлхучу хенахь кхарна дуьхьал кхийтира Къуринара волу ШамӀа цӀе йолу стаг. Иза саца а вина, цуьнга Ӏийсан жӀаран бӀогӀам дӀабахьийтира цара. 33Уьш схьакхечира «Галгатхьа» олучу метте (иза «туьтанан меттиг» бохург ду). 34+Стимаца эдина долу чагӀар малийта гӀоьртира уьш Ӏийсага, амма Цо, цунах чам баьккхинчул тӀаьхьа, иза ца мелира+. 35+Иза жӀарах дӀа а тоьхна, тӀемалой, шайна юкъахь Ӏийсан бедарш йоькъуш, кхаж таса хӀиттира+. 36Цул тӀаьхьа, охьа а хевшина, уьш Иза ларвеш бара. 37Ӏийсан коьрта тӀехула дӀатоьхначу уьнна тӀехь яздина дара: «ХӀара ву Ӏийса, жуьгтийн къоман Паччахь» – аьлла. Цу дешнаша ХӀара стенна бехке веш ву билгалдоккхура. 38Ӏийсаца ши талорхо вара жӀарах дӀатоьхна. Цхьаъ Цунна аьтту агӀор, важа аьрру агӀор. 39+Юххехула чекхбовлучара вон баганаш етташ, кортош лестош,+
40+Цуьнга бохура: «ХӀей, Делан цӀа доха а дина, кхаа дийнахь иза юха дӀахӀоттош верг! Хьо Делан КӀант велахь, кӀелхьарвала хьажа, охьавосса жӀаран бӀогӀамна тӀера!»+

41Царах терра динан коьртачу дайша а, Ӏеламчу наха а, къаноша а, Цунах бийла а буьйлуш, вовшашка бохура: 42«Кхиберш кӀелхьара а баьхна, Ша-м кӀелхьара ца ваккхало Кхуьнга. Ша Исраилан халкъан паччахь велахь, охьавосса хӀинца жӀарана тӀера. ТӀаккха тхо Цунах тешар ду!+
43+Иза Делах тешна вара, тӀаккха Дала кху баланах кӀелхьарваккха веза-кх, Шена Иза оьшуш велахь. Цо ала ма аьлла: „Со Делан КӀант ву!“»

44Кхуьнца жӀарах дӀатоьхна болчу талорхоша а сийсазвоккхура Иза.

Ӏийса кхалхар

(Марк 15:33-41; Лака 23:44-49; Яхьъя 19:28-30)

45•Делкъахенахь лаьтта цӀеххьана Ӏаьржа бода боьссира. Дийнахь кхо сахьт даллалц лаьттира иза. 46+Делкъал тӀаьхьа кхо сахьт долучу хенахь Ӏийсас чӀогӀа мохь туьйхира: «Эли, Эли, лема сабахьтани?» Цу дешнийн маьӀна иштта ду: «Ва Сан Дела! Со хӀунда вити Ахьа?»+

47Кхузахь лаьтташ болчу цхьаболчара, и дешнаш шайна хезча, элира: «И стаг Эли-ЯхӀу-пайхамаре кхойкхуш ву-кх!» 48+Царах цхьаммо, ведда вахана, худург кемсийн къонзи чу а Ӏоьттина, иза хьокхана буьххье а йоьллина, Ӏийсага дӀакховдийра, Цуьнга малийтархьама+.

49Амма вукхара бохура: «Собар дел, хьовсур ду вай, Эли-ЯхӀу вогӀий те ХӀара кӀелхьарваккха».

50Ӏийсас кхин цкъа а мохь туьйхира. ТӀаккха Шен Са дӀаделира Цо. 51+ЦӀеххьана Делан цӀийна чохь уггар езачу чоьнна дуьхьал оьллина долу кирхьа лакхара дуьйна лаха кхаччалц декъаделира. Латта дегадора, тӀулгаш лелхара+. 52Къуббанаш еллаелира, дуккха а Делан нах беллачуьра денбира+. 53Ӏийса денвеллачул тӀаьхьа, уьш, шайн къуббанаш чуьра ара а бевлла, яхӀудхоша сийлахь-еза лоруш йолчу Ярушалайм-гӀалина чу бахара, уьш дуккха а болчу нахана ган а гира+.

54Ӏийса ларвеш хиллачу тӀемалойн хьаькам а, цуьнца цхьаьна хилларш а, шайна латта дегош а, кхин а хилла долу хӀуманаш гича, чӀогӀа кхерабелира. Цара бохура: «Иза бакъонца Делан КӀант хилла!»

55+Геннара цу суьрте хьоьжуш лаьтташ дуккха а зударий бара. Уьш Ӏийсаца Галилайра схьабаьхкина бара, Цуьнан хьашташ кхочушдархьама. 56Царна юкъахь Магдалера Марем а, Якъубан а, Юшан а нана Марем а, Зевадин шина кӀентан нана а яра+.

Ӏийса дӀаволлар

(Марк 15:42-47; Лака 23:50-56; Яхьъя 19:38-42)

57•Суьйре тӀееача, Рамат-гӀалара Юсуп цӀе йолу хьалдолу стаг веара. Иза а вара Ӏийсан мурдех. 58Пулат волчу а веана, цо, Ӏийсан дакъа шега схьалахьара аьлла, дехар дира. Пулата, дакъа дӀало аьлла, омра дира. 59Юсупа, дакъа схьа а эцна, цӀеначу кӀади юккъе а хьарчийна, 60ша шена ломахь яьккхинчу керлачу къуббанна чу охьадиллира. Цунна дуьхьал боккха тӀулг а карчийна, цу чу воьду меттиг дӀа а къевлина, иза дӀавахара+. 61Магдалера Марем а, важа Марем а цу къуббанна дуьхьал охьахиира.

Къуббанна хӀоттийна долу гӀарол

62Иза хилира пӀерасканан дийнахь, Далла лерина долчу шоьтан денна кечам бечу хенахь. ШолгӀачу дийнахь динан коьртачу дайша а, парушхоша а, Пулат волчу а баьхкина, 63+элира: «Эла, тхуна хӀинца дагадеа иза: цу нах лебечо ша дийна волуш элира: „КхоалгӀачу дийнахь Со денлур ву“+. 64Цундела, и чохь волу къубба, и кхо де даллалц, дикка ларъе алий, омра дехьа, Цуьнан мурдашка дакъа, лачкъа а дина, дӀа ца дахьийта. Цара эр ма ду: „Иза веллачуьра денвелла“. ТӀаккха шолгӀа аьлла харцдерг хьалха аьллачул а вон хир ду».

65Пулата цаьрга элира: «Шайца гӀаролхой схьа а эций, даха а гӀой, шайна бакъахьа хеттачу агӀор ларъе и къубба».

66Цара, дӀа а бахана, къуббанна чу воьду меттиг чӀагӀйина хиларан билгало а йина, цигахь гӀарол дӀахӀоттийра+.

28

Ӏийса веллачуьра денвалар

(Марк 16:1-10; Лака 24:1-12; Яхьъя 20:1-10)

28^1•Далла лерина долу шоьтан де дӀадаьлча, кӀирандийнахь, сатоссуш, Магдалера Марем а, важа Марем а къуббане хьажа еара+. 2Эццахь чӀогӀа мохк бегийра, хӀунда аьлча Везачу Элан малик, стигалара охьа а доьссина, къуббанна дуьхьал биллина болу тӀулг дӀа а карчийна, цунна тӀе охьахиира+. 3Цуьнан амат, стелахаьштиг санна, къегара, тӀера бедарш, ло санна, кӀайн яра+. 4ГӀаролхой шайна и сурт гича, чӀогӀа кхерабелла, бегош бара. Уьш беллачу нахах тарбеллера+.

5ТӀаккха малик зударшка дистхилира: «Шу кхера ма ло. Суна хаьа, аша жӀарах дӀатоьхна хилла Ӏийса лоьхий. 6Иза кхузахь вац. Цо Ша ма-аллара, Иза денвелла. Даха а гӀой, Цуьнан дакъа Ӏиллинчу метте хьовса. 7Цул тӀаьхьа, сихха дӀа а гӀой, Цуьнан мурдашка дӀадийца: „Иза веллачуьра денвелла. Галилай-махка Иза шул хьалха дӀакхочур ву. Цигахь шуна Иза гур а ву“. Иштта ду шуна соьгара дош»+.

8Сихха къубба чуьра ара а яьлла, и шиъ, шаьшшиъ чӀогӀа кхераелла, яхьийна йоллушехь, йоккхаерца едда и хаам мурдашна дӀахаийта яхара.

9ЦӀеххьана царна новкъахь дуьхьалкхийтира Ӏийса. Цо элира: «Маршалла ду шуьга». И шиъ, тӀе а яхана, Цуьнан когех хьакха а елла, Цунна хьалха охьатаьӀира+. 10Ӏийсас цаьрга элира: «Ма кхералаш. Яха а гӀой, Сан вежаршка Галилай-махка гӀо ала. Цигахь гур ву царна Со»+.

ГӀаролхоша хаам бо

11Зударий мурдаш болчу дӀабаханчу хенахь, масех волчу гӀаролхочо, гӀала схьа а веана, динан коьртачу дайшка дерриг а хилларг дӀадийцира. 12Къанойх дӀа а кхетта, цаьрца барт а бина, динан коьртачу дайша цу тӀемалошна дуккха а ахча делира. 13Цара элира: «Аша массаьрга а ала деза: „Буьйсанна Цуьнан мурдаша, схьа а баьхкина, тхо дийшина долчу хенахь, Цуьнан дакъа, лачкъа а дина, дӀадаьхьира“. 14И хаам мехкан куьйгалхочунна дӀахаахь, оха цуьнца барт бийр бу шуна таӀзар ца дайта».

15Ахча схьа а эцна, цара, шайна ма-хьеххара, нахе дӀадийцира. И хаам жуьгташна юкъахь дӀасабаьржира. Таханлерчу дийне кхаччалц схьадогӀуш а ду иза.

Ӏийсас мурдашна тӀедиллинарг

(Марк 16:14-18; Лака 24:36-49; Яхьъя 20:19-23; Векалийн 1:6-8)

16+•Ӏийсас тӀе-ма-диллара, Галилай-махкарчу лам тӀе дӀавахара цхьайтта мурд. 17Иза шайна гича, уьш Цунна хьалха охьатаьӀира, амма цхьаццаберш шекбевлира+. 18Ӏийсас, тӀе а веана, цаьрга элира: «Стигалшкахь а, кху дуьнен чохь а мел йолу бакъо Сан кара схьаелла+. 19+Иштта, даха а гӀой, Ден, КӀентан, Делан Синан цӀарах массо а халкъаш хих чекхдаха,+
20Аса шайна тӀедиллинарг дерриг а лардар а хьоьхуш. Ткъа Со массо а хенахь шуьца хир ву, дуьненан чаккхе тӀекхаччалц»+.

* 1:21 Ӏийса – иза «Везачу Эло кӀелхьарвоккху» бохург ду.

* 2:2 Къеггина схьакхетта болу Цуьнан седа – я иштта: малхбалехьа йолчу агӀонгахь болу Цуьнан седа.

* 2:9 Я иштта: Царна малхбалехьа йолчу агӀонгахь гина болу седа.

* 6:13 Цхьадолчу керла дӀаяздинчу тептаршкахь тӀетоьхна ду: ХӀунда аьлча массо ханна а Хьан ю Пачхьалкх а, нуьцкъалалла а, сийлалла а. Амин.

* 9:27 Даудан КӀант – жуьгтийн халкъана хууш дара Дала леррина Къобалвинарг Дауд-паччахьан тӀаьхьенах хир вуйла. Цундела цуьнан наггахь, Даудан КӀант олий, цӀе йоккхура.

* 10:38 Баланийн мохь – бакъду, грекийн маттахь иштта яздина ду: жӀаран бӀогӀам.

* 11:12 ...стигалийн Олалла, яккхий гӀулчаш йохуш, дӀадоьдуш ду, ницкъ беш берш иза сацо гӀерташ белахь а – цуьнан кхин маьӀна а хила таро ю: ...стигалийн Олаллина дуьхьал луьра тӀелатарш ду, ткъа ницкъ бийраш Иза эшо гӀерташ бу.

* 16:24 Баланийн мохь – бакъду, грекийн маттахь иштта яздина ду: жӀаран бӀогӀам.

* 17:20 Цхьадолчу тептарш тӀехь аят 21 тӀетоьхна ду: Ткъа хӀара тайпа долу хӀуманаш доӀанций, мархиций дӀадаккхалур ду.

* 17:24 Делан цӀенна гӀуллакхна ял – шарахь цкъа хӀора стагана шиъ драхма ахча дала дезара Делан цӀенна гӀуллакхна.

* 18:10 Цхьадолчу тептарш тӀехь Лакин тептар (19:10) тӀера схьаэцна долу аят 11 тӀетоьхна ду: Адамийн КӀант дайнарг каро а, кӀелхьардаккха а веана ма ву.

* 19:11 Цу аятан важа маьӀна иштта мегар дара: Шена Дала деллачо бен тӀелоцур дац Сан дешнаш.

* 20:2 Динари – цхьана дийнахь болх бича луш долу дато ахча.

* 21:9 ХӀашанна – иза «кӀелхьардаха хӀинца!» бохург ду, ткъа цу меттехь «Далла бу хастам» бохучух терра ду.

* 22:25 ...цуьнан зуда шозлагӀа волчу вешина йисира – иштта хӀетахьлерчу Ӏедалехь хилла.

* 23:13 Цхьадолчу тептарш тӀехь 14-гӀа аят тӀетоьхна ду: Къа ду шун, Ӏелам нах а, парушхой а! Шалхалла шайца ерш! Бисина Ӏаш болчу зударийн цӀенош аша шайна дерзадо, шаьш гайтархьама деха доӀанаш а до аша. Амма луьра таӀзар хир ду шуна.

* 23:24 Эмкал – хӀара хьайба товрат-хьехамаш тӀехь хьарам лоруш ду.

* 24:28 ХьаргӀанаш – грекийн маттахь: ломъаьрзунаш.

* 26:50 Айхьа кхуза веана долу гӀуллакх кхочушде – я иштта: хьо стенна деана?

• 1:1 Лак 3:23-28
+ 1:1 Дол 22:18, Дад 7:12-13
+ 1:2 Дол 21:3, Дол 25:6, Дол 29:35
+ 1:3 Дол 38, Лел 26:21, 1 Ше 2:9
+ 1:4 Рут 4:18-22
+ 1:5 Юш 2:1, Юш 6:24
+ 1:6 Шам 17:12, Еш 11:1, Дад 11:3, Дад 12:24
+ 1:7 1 Ше 3:10-14
+ 1:8 2 Ше 26:1
+ 1:11 2 Шерашкахь 36:10; Ярми-ЯхӀу 27:20.
+ 1:11 1 Ше 3:16, 2 Ше 36:1, ТӀаьххь 24:14-15
+ 1:12 1 Ше 3:17-19, Ӏезар 3:2, Хьаг 1:1
+ 1:16 Лак 1:27
+ 1:18 Лака 1:27.
• 1:18 Лак 2:1-7
+ 1:18 Лак 1:27, Лак 1:35
+ 1:19 Кар 22:23-24, Кар 24:1
+ 1:21 Лака 1:31.
+ 1:21 Еш 49:1, Лак 1:31, Век 4:12, Век 13:38

+ 1:22 Еш 7:14, Мат 2:14, Мат 4:14, Мат 21:4, Мат 26:56, Мрк 14:49, Яй 19:36, Еш 8:8, Еш 8:10

+ 1:23 ЕшаӀ-ЯхӀу 7:14 (Грекийн).
+ 1:25 Лака 2:21.
+ 2:1 Лак 1:5, Лак 2:4-7, Яй 7:42
+ 2:2 Ярм 23:5, Лел 24:17
+ 2:6 Мика-ЯхӀу 5:2.
+ 2:6 Дад 5:2, Мик 5:2
+ 2:11 Ара 30:23, Илли 3:6, Еш 60:6, Яй 19:39
+ 2:12 Дол 20:6
+ 2:15 ХӀушаӀ 11:1.
+ 2:15 ХӀуш 11:1, Мат 1:22
+ 2:17 Мат 27:9
+ 2:18 Ярми-ЯхӀу 31:15.
+ 2:18 Ярм 31:15
+ 2:23 Марк 1:24; Лака 2:39; Яхьъя 1:45.
+ 2:23 Лак 1:26, Лак 2:39, Яй 1:45

• 3:1 Мрк 1:1-8, Лак 3:1-9, Лак 3:15-17, Яй 1:19-28

+ 3:1 Лак 1:80, Яй 1:6
+ 3:2 Маттай 4:17; Марк 1:15.
+ 3:2 Мрк 1:15
+ 3:3 ЕшаӀ-ЯхӀу 40:3 (Грекийн).
+ 3:3 Еш 40:3
+ 3:4 Сулим 1:8.
+ 3:4 ТӀаьххь 1:8, Ӏам 11:22, Шам 14:26
+ 3:6 Век 19:18
+ 3:7 Маттай 12:34; 23:33.

+ 3:7 Мат 12:34, Мат 23:33, Рим 5:9, 1 Та 1:10

+ 3:9 Яхьъя 8:33.
+ 3:9 Яй 8:33
+ 3:10 Маттай 7:19.
+ 3:10 Мат 7:19
+ 3:11 Яй 1:15, Юал 2:28, Век 2:3
+ 3:12 Еш 30:24, Мал 4:1, Мат 13:30, Ӏеб 6:8
• 3:13 Мрк 1:9-11, Лак 3:21-22
+ 3:16 Век 7:56, Еш 11:2, Яй 1:32-33

+ 3:17 Доладалар 22:2; Забур 2:7; ЕшаӀ-ЯхӀу 42:1; Маттай 12:18; 17:5; Марк 1:11; Лака 9:35.

+ 3:17 Мрк 9:7, Яй 12:28, Еш 42:1, Мат 17:5, 2 Ки 1:17

+ 4:1 Ӏебархошка 2:18; 4:15.
• 4:1 Мрк 1:12-13, Лак 4:1-13
+ 4:2 Кар 9:9, Сул 19:8, Мат 21:18
+ 4:3 1 Ше 21:1, 1 Та 3:5
+ 4:4 Карлабаьккхинарг 8:3.
+ 4:4 Кар 8:3
+ 4:5 Нахь 11:2, Еш 48:2, Еш 52:1
+ 4:6 Забур 90:11, 12.
+ 4:6 Заб 90:11-12, Яй 7:4
+ 4:7 Карлабаьккхинарг 6:16.
+ 4:7 Кар 6:16
+ 4:10 Карлабаьккхинарг 6:13.
+ 4:10 Мат 16:23, Кар 6:13
+ 4:11 Лак 22:43
+ 4:12 Маттай 14:3; Марк 6:17; Лака 3:19, 20.
• 4:12 Мрк 1:14-15, Лак 4:14-15
+ 4:12 Мат 14:3
+ 4:13 Яхьъя 2:12.
+ 4:13 Мат 2:23, Юш 19:32-34, Мрк 1:21
+ 4:14 Мат 1:23
+ 4:15, 16 ЕшаӀ-ЯхӀу 9:1, 2.
+ 4:16 Еш 9:1-2
+ 4:17 Маттай 3:2.
• 4:18 Мрк 1:16-20, Лак 5:1-11
+ 4:18 Яй 1:40-42
+ 4:19 Мат 13:47
+ 4:20 Мат 19:27
+ 4:23 Маттай 9:35; Марк 1:39.
• 4:23 Лак 6:17-19
+ 4:23 Мрк 1:39
+ 4:24 Лак 2:2
+ 4:25 Мрк 5:20, Мрк 7:31
• 5:3 Лак 6:20-23
+ 5:3 Цап 3:12
+ 5:4 ЕшаӀ-ЯхӀу 61:2.

+ 5:4 Уст 7:3, Еш 61:2-3, 2 Ко 7:10, Довз 21:4

+ 5:5 Забур 36:11.

+ 5:5 Заб 36:11, Киц 2:21

+ 5:6 ЕшаӀ-ЯхӀу 55:1, 2.

+ 5:6 Заб 41:2, Еш 55:1, Яй 7:37

+ 5:7 Киц 19:17, Лак 6:36

+ 5:8 Забур 23:3, 4.

+ 5:8 Заб 23:4, Заб 50:12, 1 Я 3:2, Ӏеб 12:14, Довз 22:4

+ 5:9 Якъ 3:18, 2 Ти 2:22, Яй 1:12, 1 Я 3:1, 1 Я 5:1, Рим 8:14

+ 5:10 1 Кипин 3:14.

+ 5:11 1 Кипин 4:14.

+ 5:11 Якъ 1:2, 1 Ки 4:14

+ 5:12 2 Шерашкахь 36:16; Векалийн 7:52.

+ 5:12 Век 5:41, Якъ 1:2, Рим 5:3, 2 Ко 12:10, Ӏеб 10:34

+ 5:13 Марк 9:50; Лака 14:34, 35.
• 5:13 Мрк 9:50, Лак 14:34-35
+ 5:14 Яхьъя 8:12; 9:5.
+ 5:14 Эпа 5:8
+ 5:15 Марк 4:21; Лака 8:16; 11:33.
+ 5:15 Мрк 4:21, Лак 8:16, Лак 11:33
+ 5:16 1 Кипин 2:12.
+ 5:16 1 Ки 2:12, 2 Ко 9:13
+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4
+ 5:18 Лака 16:17.
+ 5:18 Лак 16:17
+ 5:19 Мат 11:11, Мат 18:4
+ 5:20 Яй 3:5

+ 5:21 Арадаккхар 20:13; Карлабаьккхинарг 5:17.

+ 5:21 Ара 20:13
+ 5:22 1 Я 3:15
+ 5:25 Киц 25:8, Лак 12:58-59

+ 5:27 Арадаккхар 20:14; Карлабаьккхинарг 5:18.

+ 5:27 Ара 20:14
+ 5:28 Аюб 31:1, Киц 6:25
+ 5:29 Маттай 18:9; Марк 9:47.
+ 5:30 Маттай 18:8; Марк 9:43.
+ 5:30 Мат 18:8-9, Мрк 9:43-44

+ 5:31 Карлабаьккхинарг 24:1-4; Маттай 19:7; Марк 10:4.

• 5:31 Мат 19:9, Мрк 10:11-12, Лак 16:18

+ 5:31 Кар 24:1-3

+ 5:32 Маттай 19:9; Марк 10:11, 12; Лака 16:18; 1 Коринтхошка 7:10, 11.

+ 5:32 Рим 7:3, 1 Ко 7:10-11

+ 5:33 Ӏамалъяр 19:12; Лелар 30:3; Карлабаьккхинарг 23:21.

+ 5:33 Лел 30:3, Кар 23:21

+ 5:34 Якъуба 5:12; ЕшаӀ-ЯхӀу 66:1; Маттай 23:22.

+ 5:34 Еш 66:1, Век 7:49
+ 5:35 ЕшаӀ-ЯхӀу 66:1; Забур 47:3.
+ 5:35 Заб 98:5, Заб 47:3
+ 5:37 Якъ 5:12

+ 5:38 Арадаккхар 21:24; Ӏамалъяр 24:20; Карлабаьккхинарг 19:21.

• 5:38 Лак 6:27-36

+ 5:38 Ара 21:23-25, Ӏам 24:19-20, Кар 19:21

+ 5:39 Тийж 3:30, 1 Ки 2:23, Рим 12:17, 1 Ко 6:7

+ 5:42 Кар 15:7-8, Киц 21:26

+ 5:43 Ӏам 19:18

+ 5:44 Рим 12:20, Лак 23:34, Век 7:60, 1 Ки 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Аюб 25:3, Век 14:17

+ 5:48 Ӏамалъяр 19:2; Карлабаьккхинарг 18:13.

+ 5:48 Ӏам 19:2, Кар 18:13, Кар 32:4, Заб 17:31, Мат 19:21, Якъ 1:4, Эпа 5:1, Ков 1:28

+ 6:1 Маттай 23:5.
+ 6:1 1 Я 2:29
+ 6:2 Лак 6:24
+ 6:5 Лака 18:10-14.
• 6:5 Лак 11:2-4
+ 6:5 Лак 18:11
+ 6:6 ТӀаьххь 4:33
+ 6:7 Сул 18:26, Уст 5:1
+ 6:10 Мат 26:42
+ 6:11 Киц 30:8
+ 6:13 Мат 26:41, Яй 17:15, 2 Та 3:3
+ 6:14, 15 Марк 11:25, 26.
+ 6:14 Мрк 11:25-26, Эпа 4:32, Ков 3:13
+ 6:15 Мат 18:35, Якъ 2:13
+ 6:16 Еш 58:5
+ 6:19 Якъуба 5:2, 3.
• 6:19 Лак 11:34-36, Лак 12:22-34

+ 6:19 Киц 23:4, 1 Ти 3:3, 1 Ти 6:9, Ӏеб 13:5, Якъ 5:2-3

+ 6:20 Мат 19:21, 1 Ки 1:4
+ 6:24 Лак 16:13
+ 6:25 Пил 4:6, 1 Ки 5:7
+ 6:26 Мат 10:31, Мат 12:12
+ 6:29 Сулим 10:4-7; 2 Шерашкахь 9:3-6.
+ 6:29 Сул 10:4-7
+ 6:30 Мат 8:26, Мат 14:31, Мат 16:8
+ 6:33 Заб 36:4
• 7:1 Лак 6:37-38, Лак 6:41-42
+ 7:1 Рим 14:10, 1 Ко 4:5, Якъ 4:12
+ 7:2 Марк 4:24.
+ 7:2 Мрк 4:24, Рим 2:1
+ 7:6 Мат 15:26
• 7:7 Лак 11:9-13

+ 7:8 Киц 8:17, Мат 18:19, Мат 21:22, Мрк 11:24, Яй 14:13-14, 1 Я 3:22, 1 Я 5:14

+ 7:11 Дол 6:5, Мат 12:34
+ 7:12 Лака 6:31.
+ 7:12 Лак 6:31, Мат 22:40, Гал 5:14
• 7:13 Лак 13:24
+ 7:14 Заб 15:11
• 7:15 Лак 6:43-44, Лак 13:25-27

+ 7:15 Кар 13:1-3, Ярм 14:14, Ярм 23:16, Мат 24:11, Мрк 13:22, Век 13:6, 2 Ки 2:1, 1 Я 4:1, Век 20:29

+ 7:16 Якъ 2:18
+ 7:17 Мат 12:33-35
+ 7:19 Маттай 3:10; Лака 3:9.
+ 7:19 Мат 3:10
+ 7:20 Маттай 12:33.
+ 7:21 ХӀуш 8:2

+ 7:22 Мат 25:11, Лак 6:46, Яй 13:13, Мрк 9:38, Лак 9:49

+ 7:23 Забур 6:9.
+ 7:23 Заб 6:9, Мат 25:41
• 7:24 Лак 6:47-49
+ 7:27 Киц 10:25
+ 7:28, 29 Марк 1:22; Лака 4:32.
+ 7:29 Мрк 1:22, Лак 4:32
• 8:1 Мрк 1:40-45, Лак 5:12-16

+ 8:2 Ӏам 13:3, Лел 12:10, ТӀаьххь 5:1, 2 Ше 26:20, Мрк 9:22

+ 8:4 Ӏамалъяр 14:1-32.

+ 8:4 Мат 9:30, Мат 17:9, Мрк 1:34, Ӏам 14:1-32, Лак 17:14

• 8:5 Лак 7:1-10
+ 8:8 Заб 106:20
+ 8:10 Век 10:2
+ 8:11 Лака 13:29.
+ 8:11 Лак 13:29, Лак 16:23, Эпа 3:6
+ 8:12 Маттай 22:13; 25:30; Лака 13:28.

+ 8:12 Мат 13:42, Мат 22:13, Мат 22:30, Мат 24:51, Мат 25:13, Лак 13:28

+ 8:13 Мат 9:29, Яй 4:53
• 8:14 Мрк 1:29-34, Лак 4:38-41
+ 8:14 1 Ко 9:5
+ 8:15 Мрк 5:41, Мрк 9:27, Век 3:7, Век 9:41
+ 8:17 ЕшаӀ-ЯхӀу 53:4.
+ 8:17 Еш 53:4
• 8:18 Лак 9:57-62
+ 8:18 Мрк 4:35, Лак 8:22
• 8:23 Мрк 4:35-41, Лак 8:22-25

+ 8:26 Мат 6:30, Заб 64:8, Заб 88:10, Заб 103:7

• 8:28 Мрк 5:1-20, Лак 8:26-39
+ 8:29 Мрк 1:23-24, Лак 4:34
+ 8:34 Лак 5:8, Век 16:39
• 9:1 Мрк 2:1-12, Лак 5:17-26
+ 9:1 Мат 4:13
+ 9:2 Мрк 6:55, Мат 8:10, Мрк 10:52, Лак 7:48
+ 9:3 Ӏам 24:16, Мат 26:65, Яй 10:33
• 9:9 Мрк 2:13-17, Лак 5:27-32
+ 9:10, 11 Лака 15:1, 2.
+ 9:11 Мат 11:19, Лак 15:2
+ 9:13 Маттай 12:7; ХӀушаӀ 6:6.
+ 9:13 ХӀуш 6:6, Лак 15:7, 1 Ти 1:15
• 9:14 Мрк 2:18-22, Лак 5:33-39

+ 9:14 Мат 11:2, Мат 14:12, Лак 11:1, Яй 1:35, Лак 18:12

+ 9:15 Мат 25:1-13, Яй 3:29, Довз 19:7, Довз 21:2, Мрк 14:7, Лак 17:22, Яй 16:20

• 9:18 Мрк 5:21-43, Лак 8:40-56
+ 9:20 Ӏам 15:25
+ 9:21 Мрк 3:10
+ 9:22 Мрк 10:52, Лак 7:50, Эпа 2:8
+ 9:24 Яй 11:11

+ 9:25 Век 9:40, Мрк 1:31, Мрк 9:27, Век 3:7, Век 9:41

+ 9:27 Дад 7:12-16, Мат 22:42, Лак 1:32, Мат 20:29-34

+ 9:29 Мат 8:13
+ 9:30 Мат 8:4, Мат 12:16, Мат 17:9, Мрк 1:44
+ 9:31 Мрк 1:45, Мрк 7:36

+ 9:34 Маттай 10:25; 12:24; Марк 3:22; Лака 11:15.

+ 9:34 Мат 10:25, Мат 12:24

+ 9:35 Маттай 4:23; Марк 1:39; Лака 4:44.

+ 9:36 Лелар 27:17; Шамъал 22:17; 2 Шерашкахь 18:16; Яхьазкхиал 34:5; Марк 6:34.

+ 9:36 Мрк 8:2, Лел 27:17, Сул 22:17, Яхь 34:5, Зак 10:2, Мрк 6:34

+ 9:37, 38 Лака 10:2.

+ 9:38 Лак 10:2, Яй 4:35

• 10:1 Мрк 3:13-19, Мрк 6:7-13, Лак 6:12-16, Лак 9:1-6, Лак 10:1-12

+ 10:6 Заб 118:176, Еш 53:6, Ярм 50:6, Зак 10:2, Мат 15:24, 1 Ки 2:25

+ 10:7 Мат 3:2, Мат 4:17

+ 10:8 Ӏам 13:3, Мат 8:2, Век 20:35

+ 10:10 1 Коринтхошка 9:14; 1 Тимапига 5:18.

+ 10:10 1 Ти 5:18

+ 10:14 Векалийн 13:51.

+ 10:14 Век 13:51

+ 10:15 Маттай 11:24; Доладалар 19:24-28.

+ 10:7-15 Лака 10:4-12.

+ 10:15 Дол 18:20, Дол 19:24, Ярм 23:14, Яхь 16:48

+ 10:16 Лака 10:3.

• 10:16 Мрк 13:9-13, Лак 12:2-12, Лак 21:12-17

+ 10:16 Лак 10:3, Дол 3:1

+ 10:17-20 Марк 13:9-11; Лака 12:11, 12; 21:12-15.

+ 10:18 Век 17:6, Век 18:12, Век 24:1, Век 25:6, Заб 118:46

+ 10:20 Киц 16:1
+ 10:21 Марк 13:12; Лака 21:16.
+ 10:21 Мат 24:10

+ 10:22 Маттай 24:9; Марк 13:13; Лака 21:17; Маттай 24:13.

+ 10:22 Мат 24:9, Яй 15:18, Якъ 5:11, Гал 6:9, Довз 2:10

+ 10:23 Век 8:1, Век 14:6
+ 10:24 Лака 6:40; Яхьъя 13:16; 15:20.
+ 10:24 Лак 6:40, Яй 13:16

+ 10:25 Маттай 9:34; 12:24; Марк 3:22; Лака 11:15.

+ 10:25 ТӀаьххь 1:2, Мат 9:34, Мат 12:24
+ 10:26 Марк 4:22; Лака 8:17.
+ 10:26 Мрк 4:21, Лак 8:17, Лак 12:2

+ 10:28 Заб 55:5, Заб 117:6, Киц 29:25, Еш 51:7, Еш 51:12

+ 10:31 Мат 6:26, Мат 12:12
+ 10:32 Рим 10:9, Довз 3:5
+ 10:33 2 Тимапига 2:12.
+ 10:33 Мат 25:12, 1 Я 2:23, 2 Ти 2:12
• 10:34 Лак 12:51-53, Лак 14:26-27
+ 10:34 Век 14:4
+ 10:35, 36 Мика-ЯхӀу 7:6.
+ 10:36 Мик 7:6
+ 10:38 Маттай 16:24; Марк 8:34; Лака 9:23.
+ 10:38 Мат 16:24-25, Мрк 8:34-35, Лак 9:23

+ 10:39 Маттай 16:25; Марк 8:35; Лака 9:24; 17:33; Яхьъя 12:25.

+ 10:39 Яй 12:25

+ 10:40 Лака 10:16; Яхьъя 13:20; Марк 9:37; Лака 9:48.

+ 10:40 Мат 25:40, Лак 10:16, Яй 12:44, Яй 13:20, Гал 4:14

+ 10:41 Сул 17:10-15, ТӀаьххь 4:8
+ 10:42 Мрк 9:41, Ӏеб 6:10
• 11:1 Лак 7:18-35

+ 11:2 Мат 14:3, Лак 3:19-20, Яй 3:24, Яй 4:25, Яй 6:14, Яй 11:27

+ 11:5 ЕшаӀ-ЯхӀу 35:5, 6; ЕшаӀ-ЯхӀу 61:1.
+ 11:5 Еш 35:5, Еш 61:1
+ 11:6 Яй 6:61, Яй 16:1
+ 11:7 Мат 3:1
+ 11:9 Мат 14:5, Мат 21:26
+ 11:10 Малъаки 3:1.
+ 11:10 Ара 23:20, Мал 3:1, Мрк 1:2
+ 11:11 Лак 1:15
+ 11:12, 13 Лака 16:16.
+ 11:12 Лак 16:16

+ 11:14 Малъаки 4:5; Маттай 17:10-13; Марк 9:11-13.

+ 11:14 Мал 4:5, Мат 17:12-13, Лак 1:17
+ 11:15 Довз 2:7
+ 11:18 Мат 3:4, Лак 1:15
+ 11:19 Яй 2:1, Яй 12:2, Мат 9:10-11
• 11:20 Лак 10:13-15

+ 11:21 ЕшаӀ-ЯхӀу 23:1-18; Яхьазкхиал 26:1–28:26; Юал 3:4-8; Ӏамос 1:9, 10; Закри-ЯхӀу 9:2-4.

+ 11:21 Мрк 6:45, Мрк 8:21, Мрк 3:7

+ 11:22 Еш 23:1, Ярм 47:4, Яхь 26:2, Юал 3:4, Ӏамос 1:9, Зак 9:2, Мат 15:21

+ 11:23 ЕшаӀ-ЯхӀу 14:13-15; Доладалар 19:24-28.

+ 11:23 Еш 14:13, Еш 14:15
+ 11:24 Маттай 10:15; Лака 10:12.
+ 11:24 Яхь 16:48
• 11:25 Лак 10:21-22
+ 11:25 Аюб 37:24, Еш 29:14
+ 11:27 Яхьъя 3:35; Яхьъя 1:18; 10:15.

+ 11:27 Яй 13:3, Яй 17:2, Яй 6:46, Яй 7:29, Яй 8:19, Яй 10:15

+ 11:28 Заб 54:23, Заб 67:20, Яй 7:37

+ 11:29 Ярми-ЯхӀу 6:16.

+ 11:29 Ярм 28:10-14, ХӀуш 10:11, Зак 9:9, Ярм 6:16

+ 11:30 1 Я 5:3
+ 12:1 Карлабаьккхинарг 23:25.
• 12:1 Мрк 2:23-28, Лак 6:1-5
+ 12:1 Кар 23:25
+ 12:2 Ара 20:8-10, Лел 15:32-36
+ 12:3, 4 Шамъал 21:1-6.
+ 12:3 Шам 21:1-6
+ 12:4 Ӏамалъяр 24:9.
+ 12:4 Ара 25:30, Ӏам 24:5-9
+ 12:5 Лелар 28:9, 10.
+ 12:5 Лел 28:9
+ 12:6 Мат 12:41
+ 12:7 Маттай 9:13; ХӀушаӀ 6:6.
+ 12:7 ХӀуш 6:6
• 12:9 Мрк 3:1-6, Лак 6:6-11
+ 12:10 Лак 11:54, Лак 20:20
+ 12:11 Лака 14:5.
+ 12:12 Мат 6:26, Мат 10:31
+ 12:13 Сул 13:6
+ 12:16 Мат 8:4, Мат 9:30
+ 12:17 Еш 42:1-4
+ 12:18-21 ЕшаӀ-ЯхӀу 42:1-4 (Грекийн).
• 12:22 Мрк 3:20-30, Лак 11:14-23
+ 12:23 Маттай 9:27.
+ 12:23 Дад 7:12-16, Мат 9:27
+ 12:24 Маттай 9:34; 10:25.
+ 12:24 ТӀаьххь 1:2, Мат 9:34, Мат 10:25
+ 12:27 Мрк 9:38, Век 19:13
+ 12:29 Еш 49:24-25
+ 12:30 Марк 9:40.
+ 12:30 Мрк 9:40
+ 12:31 Мрк 3:29, Лак 12:10
+ 12:32 Лака 12:10.
+ 12:33 Маттай 7:20; Лака 6:44.
+ 12:33 Мат 7:17-20, Лак 6:43-45

+ 12:34 Маттай 3:7; 23:33; Лака 3:7; Маттай 15:18; Лака 6:45.

+ 12:34 Мат 3:7, Мат 23:33, Дол 6:5, Мат 7:11, Мат 15:18, Якъ 3:6

+ 12:35 Киц 12:5
+ 12:36 Киц 10:19, Рим 14:12
+ 12:37 Мат 5:22, Якъ 3:2-12
+ 12:38 Маттай 16:1; Марк 8:11; Лака 11:16.
• 12:38 Мрк 8:11-12, Лак 11:29-32
+ 12:38 1 Ко 1:22
+ 12:39 Маттай 16:4; Марк 8:12.
+ 12:39 Мат 16:4
+ 12:40 Юнус 2:1.
+ 12:40 Юн 2:1
+ 12:41 Юнус 3:5.
+ 12:41 Рим 2:27, Юн 3:5, Мат 12:6
+ 12:42 Сулим 10:1-10; 2 Шерашкахь 9:1-12.
+ 12:42 Сул 10:1-13
• 12:43 Лак 11:24-26
+ 12:45 2 Ки 2:20
• 12:46 Мрк 3:31-35, Лак 8:19-21

+ 12:46 Мат 13:55, Яй 2:12, Яй 7:3, Век 1:14, 1 Ко 9:5, Гал 1:19

+ 12:50 Яй 15:14, Ӏеб 2:11
• 13:1 Мрк 4:1-9, Лак 8:4-8
+ 13:2 Лака 5:1-3.
+ 13:7 Ярм 4:3
+ 13:9 Мат 11:15
• 13:10 Мрк 4:10-12, Лак 8:9-10
+ 13:11 Мат 19:11

+ 13:12 Маттай 25:29; Марк 4:25; Лака 8:18; 19:26.

+ 13:12 Киц 9:9, Мат 25:29
+ 13:13 Еш 42:20, Ярм 5:21
+ 13:14, 15 ЕшаӀ-ЯхӀу 6:9, (Грекийн).
+ 13:15 Еш 6:9-10, Яй 12:40, Век 28:26-27
+ 13:16, 17 Лака 10:23, 24.
+ 13:16 Лак 10:23-24
+ 13:17 Ӏеб 11:13, 1 Ки 1:10-12
• 13:18 Мрк 4:13-20, Лак 8:11-15
+ 13:21 Гал 1:6, Ӏеб 6:4
+ 13:22 Мат 6:25, Мрк 10:23, 1 Ти 6:10
+ 13:23 Яй 15:5
+ 13:30 Мат 3:12
• 13:31 Мрк 4:30-34, Лак 13:18-21

+ 13:32 Мат 17:20, Лак 17:6, Яхь 17:23, Яхь 31:6, Дан 4:9

+ 13:33 1 Ко 5:6, Гал 5:9
+ 13:35 Забур 77:2.
+ 13:35 Заб 77:2
+ 13:38 Яй 8:44
+ 13:39 Юал 3:13, Довз 14:15-16
+ 13:41 Мат 24:31

+ 13:42 Дан 3:6, Яй 15:6, Довз 20:15, Мат 8:12

+ 13:43 Киц 4:18, Дан 12:3, Мат 11:15
+ 13:47 Мат 4:19
+ 13:48 Яй 21:11
+ 13:49 Мат 25:32
+ 13:50 Дан 3:6, Мат 8:12
• 13:53 Мрк 6:1-6, Лак 4:16-30

+ 13:54 Мат 2:23, Лак 2:39, Лак 4:23, Мрк 1:21

+ 13:55 Яй 6:42, Мат 12:46
+ 13:57 Яхьъя 4:44.
+ 13:57 Мат 11:6, Яй 4:44
• 14:1 Мрк 6:14-29, Лак 9:7-9
+ 14:2 Мат 16:14
+ 14:3, 4 Лака 3:19, 20.

+ 14:3 Мат 4:12, Мат 11:2, Лак 3:19-20, Яй 3:24

+ 14:4 Ӏамалъяр 18:16; 20:21.
+ 14:4 Ӏам 18:16, Ӏам 20:21
+ 14:5 Мат 11:9, Мат 21:26
+ 14:7 Эси 5:3, Эси 7:2
+ 14:12 Мат 9:14
• 14:13 Мрк 6:30-44, Лак 9:10-17, Яй 6:1-14
+ 14:16 ТӀаьххь 4:42-44
+ 14:21 Мат 15:38
• 14:22 Мрк 6:45-56, Яй 6:15-21
+ 14:23 Мрк 1:35, Лак 4:42, Лак 5:16
+ 14:26 Лак 24:37
+ 14:31 Мат 6:30
+ 14:33 Заб 2:7, Лак 1:35
+ 14:34 Лел 34:11, Мрк 6:53, Лак 5:1
• 15:1 Мрк 7:1-23
+ 15:2 Лак 11:38
+ 15:3 Гал 1:14

+ 15:4 Арадаккхар 20:12; Карлабаьккхинарг 5:16; Арадаккхар 21:17; Ӏамалъяр 20:9.

+ 15:4 Ара 20:12, Ара 21:17
+ 15:7 Мат 23:13, Век 28:25
+ 15:8, 9 ЕшаӀ-ЯхӀу 29:13 (Грекийн).
+ 15:9 Еш 29:13, Ков 2:22
+ 15:11 Век 10:15
+ 15:13 Еш 60:21, Еш 61:3, ЯхӀ 1:12
+ 15:14 Лака 6:39.
+ 15:14 Мат 23:16, Лак 6:39
+ 15:18 Маттай 12:34.
+ 15:18 Мат 12:34, Якъ 3:6
+ 15:19 Гал 5:19-21, 1 Ко 6:9-10
• 15:21 Мрк 7:24-30
+ 15:21 Юш 19:28-29, Еш 23
+ 15:22 Дад 7:12-16, Мат 9:27, Лак 1:32

+ 15:24 Заб 118:176, Еш 53:6, Ярм 50:6, Зак 10:2, Мат 10:6, 1 Ки 2:25

+ 15:26 Мат 7:6
• 15:29 Мрк 7:31
+ 15:30 Еш 35:5-6
+ 15:32 Мат 9:36
+ 15:33 ТӀаьххь 4:42-44
+ 15:38 Мат 14:21
+ 16:1 Маттай 12:38; Лака 11:16.
• 16:1 Мрк 8:11-13, Лак 12:54-56
+ 16:1 Мат 3:7, 1 Ко 1:22
+ 16:4 Маттай 12:39; Лака 11:29.
+ 16:4 Юн 2:1, Мат 12:39
• 16:5 Мрк 8:14-21
+ 16:6 Лака 12:1.
+ 16:6 Лак 12:1, 1 Ко 5:7-8
+ 16:8 Мат 6:30
+ 16:9 Маттай 14:17-21.
+ 16:9 Мат 14:13-21
+ 16:10 Маттай 15:34-38.
+ 16:10 Мат 15:36-37
• 16:13 Мрк 8:27-30, Лак 9:18-21

+ 16:14 Маттай 14:1, 2; Марк 6:14, 15; Лака 9:7, 8.

+ 16:14 Мат 14:2, Сул 17:1, Мал 4:5, Ярм 1:1
+ 16:16 Яхьъя 6:68, 69.
+ 16:16 Заб 2:7
+ 16:17 1 Ко 2:13
+ 16:18 Мрк 3:16, Яй 1:42, Эпа 2:20
+ 16:19 Маттай 18:18; Яхьъя 20:23.
+ 16:19 Еш 22:22
+ 16:20 Мат 9:30
• 16:21 Мрк 8:31, Лак 9:22-27

+ 16:21 Лак 17:25, Мрк 9:31, Мрк 10:34, Яй 2:19

+ 16:23 Мат 4:10, Пил 3:19
+ 16:24 Маттай 10:38; Лака 14:27.
+ 16:24 Мат 10:38-39

+ 16:25 Маттай 10:39; Лака 17:33; Яхьъя 12:25.

+ 16:25 Мат 19:29

+ 16:26 Заб 48:8

+ 16:27 Маттай 25:31; Забур 61:13; Римхошка 2:6.

+ 16:27 Кар 33:2, Дан 7:13, Зак 14:5, Мат 24:30, Мат 25:31, 1 Та 4:16, Уст 3:17, Довз 2:23

+ 16:28 Мат 24:34, Яй 21:22
• 17:1 Мрк 9:2-13, Лак 9:28-36
+ 17:1 Мрк 5:37, Мрк 14:33
+ 17:2 Дан 7:9, Довз 1:16
+ 17:3 Мал 4:5

+ 17:5 Доладалар 22:2; Забур 2:7; ЕшаӀ-ЯхӀу 42:1; Маттай 3:17; 12:18; Марк 1:11; Лака 3:22; 2 Кипин 1:17, 18.

+ 17:5 Еш 42:1, Мат 3:17, Кар 18:15, 2 Ки 1:17

+ 17:9 Мат 8:4, Мат 9:30, Мрк 1:44
+ 17:10 Малъаки 4:5.
+ 17:11 Мал 4:5
+ 17:12 Маттай 11:14.
+ 17:12 Еш 53:7
+ 17:13 Мат 11:14, Лак 1:17
• 17:14 Мрк 9:14-29, Лак 9:37-43
+ 17:18 Мрк 1:26, Век 8:7

+ 17:20 Маттай 21:21; Марк 11:23; 1 Коринтхошка 13:2.

+ 17:20 Мат 13:31, Лак 17:6, Мрк 11:23
• 17:22 Мрк 9:30-32, Лак 9:43-45
+ 17:23 Мат 16:21, Мат 20:19
+ 17:24 Арадаккхар 30:13; 38:26.

+ 17:24 Мрк 9:33, Ара 30:13, Ара 38:26, Мат 22:17

+ 17:27 Рим 13:7

+ 18:1 Лака 22:24.

• 18:1 Мрк 9:33-37, Мрк 9:42-48, Лак 9:46-48, Лак 17:1-2

+ 18:3 Марк 10:15; Лака 18:17.
+ 18:3 1 Ко 14:20, Мат 19:16
+ 18:5 Мат 10:40, Лак 10:16, Яй 13:20
+ 18:7 Мат 26:24
+ 18:8 Маттай 5:30.
+ 18:8 Мат 5:30, Мат 25:41, Довз 20:10
+ 18:9 Маттай 5:29.
+ 18:9 Еш 66:24, Мат 5:29
• 18:10 Лак 15:3-7
+ 18:14 Яй 6:39
+ 18:15 Лака 17:3.
• 18:15 Лак 17:3
+ 18:15 Ӏам 19:17, Якъ 5:19, Гал 6:1
+ 18:16 Карлабаьккхинарг 19:15.
+ 18:16 Кар 19:15, 2 Ко 13:1
+ 18:17 Мат 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:18 Маттай 16:19; Яхьъя 20:23.
+ 18:19 Мат 7:7-8
+ 18:21, 22 Лака 17:3, 4.
+ 18:21 Лак 17:4
+ 18:22 Доладалар 4:24.
+ 18:25 Ӏам 25:39-41, ТӀаьххь 4:1, Нахь 5:5
+ 18:30 Киц 28:3
+ 18:35 Мат 6:15, Якъ 2:13
• 19:1 Мрк 10:1-12
+ 19:4 Доладалар 1:27; 5:2.
+ 19:4 Дол 1:27
+ 19:5 Доладалар 2:24.
+ 19:5 Дол 2:24, Эпа 5:31
+ 19:6 1 Ко 6:16, Мал 2:16, 1 Ко 7:10
+ 19:7 Карлабаьккхинарг 24:1-4; Маттай 5:31.
+ 19:7 Кар 24:1
+ 19:9 Маттай 5:32; 1 Коринтхошка 7:10, 11.
+ 19:9 Мат 5:32, 1 Ко 7:10
+ 19:11 Мрк 4:11, 1 Ко 7:7, 1 Ти 5:14
• 19:13 Мрк 10:13-16, Лак 18:15-17
+ 19:14 Мат 18:3
• 19:16 Мрк 10:17-31, Лак 18:18-30
+ 19:16 Лак 10:25

+ 19:17 Заб 105:1, Заб 118:68, Ӏам 18:5, Нахь 9:29, Яхь 20:11, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 19:18 Арадаккхар 20:13; Карлабаьккхинарг 5:17; Арадаккхар 20:14; Карлабаьккхинарг 5:18; Арадаккхар 20:15; Карлабаьккхинарг 5:19; Арадаккхар 20:16; Карлабаьккхинарг 5:20.

+ 19:19 Арадаккхар 20:12; Карлабаьккхинарг 5:16; Ӏамалъяр 19:18.

+ 19:19 Ара 20:12-16, Ӏам 19:18

+ 19:20 Пил 3:6

+ 19:21 Мат 5:48, Лак 12:33, Мат 6:20, 1 Ки 1:4

+ 19:23 Заб 48:7-8

+ 19:26 Дол 18:14, Аюб 42:2, Ярм 32:17, Мрк 14:36

+ 19:27 Мат 4:20-22

+ 19:28 Маттай 25:31; Лака 22:30.

+ 19:28 Мат 16:27, Мат 25:31, Дан 7:9, Лак 22:30, 1 Ко 6:2, Довз 3:21

+ 19:29 Мат 16:25
+ 19:30 Маттай 20:16; Лака 13:30.
+ 19:30 Мат 20:16, Лак 13:30

+ 20:8 Ӏамалъяр 19:13; Карлабаьккхинарг 24:15.

+ 20:8 Ӏам 19:13, Кар 24:15
+ 20:16 Маттай 19:30; Марк 10:31; Лака 13:30.
+ 20:16 Мат 19:30, Лак 13:30
• 20:17 Мрк 10:32-34, Лак 18:31-34
+ 20:19 Мат 16:21, Мат 17:23
• 20:20 Мрк 10:35-45
+ 20:20 Мат 10:2, Мрк 1:19
+ 20:21 Мат 19:28
+ 20:22 Мат 26:39, Яй 18:11
+ 20:25, 26 Лака 22:25, 26.

+ 20:26, 27 Маттай 23:11; Марк 9:35; Лака 22:26.

+ 20:26 1 Ки 5:3, Мат 23:11, Мрк 9:35

+ 20:28 Яй 13:4-5, Еш 53:10-11, Яй 11:51, 1 Ки 1:18-19, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Ти 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мрк 10:46-52, Лак 18:35-43
+ 20:29 Юш 6:1, Сул 16:34
+ 20:30 Дад 7:12-16, Мат 9:27-31
+ 20:34 Лак 7:13
• 21:1 Мрк 11:1-11, Лак 19:28-38, Яй 12:12-19
+ 21:1 Дад 15:30, Зак 14:4, Век 1:12

+ 21:4 Еш 62:11, Зак 9:9, Яй 12:15, Мат 1:23, Мат 26:56, Яй 19:36

+ 21:5 Закри-ЯхӀу 9:9.

+ 21:8 ТӀаьххь 9:13

+ 21:9 Забур 117:25, 26.

+ 21:9 Дад 7:12-16, Мат 9:27, Заб 117:25-26, Заб 148:1, Мат 23:39

+ 21:11 Лак 7:16

• 21:12 Мрк 11:15-19, Лак 19:45-48, Яй 2:13-22

+ 21:12 Ӏам 1:14, Ӏам 5:7, Ӏам 12:8, Лак 2:24
+ 21:13 ЕшаӀ-ЯхӀу 56:7; Ярми-ЯхӀу 7:11.
+ 21:13 Еш 56:7, Ярм 7:11
+ 21:15 Дад 7:12-16, Мат 9:27
+ 21:16 Забур 8:3 (Грекийн).
+ 21:16 Лак 19:39, Заб 8:2-3
+ 21:17 Лак 19:29, Лак 24:50, Яй 11:18
• 21:18 Мрк 11:12-14, Мрк 11:20-24
+ 21:18 Мат 4:2

+ 21:19 Ярм 24:8, Ярм 29:16-17, ХӀуш 9:10, Мик 7:1, Мат 24:32, Лак 13:6

+ 21:21 Маттай 17:20; 1 Коринтхошка 13:2.
+ 21:21 Мат 17:20, Якъ 1:6, 1 Ко 13:2
+ 21:22 Мат 7:8, Мат 17:20, 1 Ко 13:2
• 21:23 Мрк 11:27-33, Лак 20:1-8
+ 21:23 Век 4:7
+ 21:25 Мат 3:6, Лак 7:30
+ 21:26 Мат 11:9, Мат 14:5
+ 21:32 Лака 3:12; 7:29, 30.
+ 21:32 Лак 7:29
+ 21:33 ЕшаӀ-ЯхӀу 5:1, 2.
• 21:33 Мрк 12:1-12, Лак 20:9-19

+ 21:33 Заб 79:9, Еш 5:1, Илли 8:11, Мрк 13:34

+ 21:35 Мат 22:6, Мат 23:34, Ӏеб 11:36-37
+ 21:37 Мат 3:17, Ӏеб 1:1
+ 21:38 Ӏеб 1:2
+ 21:39 Ӏеб 13:12
+ 21:41 Век 13:46
+ 21:42 Забур 117:22, 23.
+ 21:42 Заб 117:22-23, Век 4:11, 1 Ки 2:7
+ 21:44 Еш 8:14-15, Еш 28:16
+ 21:46 Мрк 11:18, Мрк 11:32
• 22:1 Лак 14:15-24
+ 22:1 Мат 13:34
+ 22:2 Мат 25:10, Довз 19:7, Довз 21:2
+ 22:6 Мат 21:35, Мат 23:34, Ӏеб 11:36-37
+ 22:7 Мат 21:41
+ 22:8 Мат 10:11, Век 13:46, Довз 3:4
+ 22:13 Маттай 8:12; 25:30; Лака 13:28.
+ 22:13 Мат 8:12
• 22:15 Мрк 12:13-17, Лак 20:20-26
+ 22:15 Лак 11:54
+ 22:16 Кар 10:17, Ков 3:25
+ 22:17 Мат 17:24-25
+ 22:18 Мрк 7:6, Лак 12:1
+ 22:21 Рим 13:7
+ 22:23 Векалийн 23:8.
• 22:23 Мрк 12:18-27, Лак 20:27-40
+ 22:23 Век 4:1, Век 23:8
+ 22:24 Карлабаьккхинарг 25:5.
+ 22:24 Дол 38:8, Кар 25:5
+ 22:32 Арадаккхар 3:6.
+ 22:32 Ара 3:2, Ара 3:6
• 22:34 Мрк 12:28-34, Лак 10:25-28
+ 22:37 Карлабаьккхинарг 6:5.
+ 22:37 Кар 6:5, Кар 11:13, Юш 22:5
+ 22:39 Ӏамалъяр 19:18.
+ 22:39 Ӏам 19:18, Мат 19:19
+ 22:35-40 Лака 10:25-28.
+ 22:40 Мат 7:12, Гал 5:14
• 22:41 Мрк 12:35-37, Лак 20:41-44
+ 22:42 Дад 7:12-16, Мат 9:27
+ 22:44 Забур 109:1.
+ 22:44 Заб 109:1, Век 2:34-35
+ 22:46 Лак 20:40

• 23:1 Мрк 12:38-40, Лак 11:37-52, Лак 20:45-47

+ 23:3 Рим 2:17-23

+ 23:5 Маттай 6:1; Карлабаьккхинарг 6:8; Лелар 15:38.

+ 23:5 Ара 13:9, Кар 6:8, Кар 11:18, Лел 15:38

+ 23:6 Лак 14:7-8
+ 23:8 Якъ 3:1, Лак 22:32, Пхьал 1:16
+ 23:9 Ара 4:22, Ярм 31:9, ХӀуш 11:1, Мал 1:6

+ 23:11 Маттай 20:26, 27; Марк 9:35; 10:43, 44; Лака 22:26.

+ 23:11 Мат 20:26, Мрк 9:35, Мрк 10:43
+ 23:12 Лака 14:11; 18:14.
+ 23:12 Лак 14:11, Лак 18:14
+ 23:13, 14 Марк 12:40; Лака 20:47.
+ 23:13 Мат 15:7
+ 23:16 Мат 15:14
+ 23:17 Ара 30:29
+ 23:19 Ара 29:37
+ 23:21 Заб 25:8, Заб 131:14
+ 23:22 ЕшаӀ-ЯхӀу 66:1; Маттай 5:34.
+ 23:22 Еш 66:1
+ 23:23 Ӏамалъяр 27:30.
+ 23:23 Кар 14:22, Заб 32:5, Мик 6:8, Зак 7:9
+ 23:27 Векалийн 23:3.
+ 23:27 Век 23:1, Киц 26:23
+ 23:30 Век 7:52
+ 23:33 Маттай 3:7; 12:34; Лака 3:7.
+ 23:33 Мат 3:7, Мат 12:34

+ 23:34 Мат 21:35, Мат 22:6, Ӏеб 11:36-37, Мат 10:17, Мрк 13:9, Лак 21:12

+ 23:35 Доладалар 4:8; 2 Шерашкахь 24:20, 21.

+ 23:35 Дол 4:8, 1 Я 3:12, Ӏеб 11:4, 2 Ше 24:21, Зак 1:1, Нахь 9:26, Довз 18:24

• 23:37 Лак 13:34-35

+ 23:37 2 Ше 24:21, Нахь 9:26, Век 7:52, Кар 32:11-12, Рут 2:12, Заб 146:2

+ 23:38 Ярми-ЯхӀу 22:5.
+ 23:39 Забур 117:26.
+ 23:39 Заб 117:26, Мат 21:9
• 24:1 Мрк 13:1-13, Лак 21:5-19
+ 24:2 Лак 19:44
+ 24:4 1 Я 3:7, Ков 2:8, 2 Та 2:3
+ 24:5 Ярм 14:14
+ 24:6 Ярм 51:46

+ 24:7 2 Ше 15:6, Довз 6:4, Век 11:28, Довз 6:8, Довз 6:12

+ 24:9 Маттай 10:22.
+ 24:9 Мат 10:22, Яй 15:18
+ 24:10 Мат 10:21
+ 24:11 Мат 7:15
+ 24:13 Маттай 10:22.
+ 24:13 Якъ 5:11, Довз 2:10

+ 24:14 Мат 28:19, Рим 10:18, Ков 1:6, Ков 1:23

+ 24:15 Даниал 9:27; 11:31; 12:11.
• 24:15 Мрк 13:14-23, Лак 21:20-24
+ 24:15 Дан 9:27, Дан 11:31, Дан 12:11
+ 24:17, 18 Лака 17:31.
+ 24:17 Лак 17:31
+ 24:19 Лак 23:29
+ 24:21 Даниал 12:1; Довзийтинарг 7:14.
+ 24:21 Ярм 30:7, Дан 12:1, Довз 16:18
+ 24:22 Еш 65:8, Лак 18:7
+ 24:23 Лак 17:23

+ 24:24 Кар 13:1, 2 Та 2:9, Довз 13:13, Довз 16:14

+ 24:25 Яй 13:19, Яй 14:29
+ 24:26, 27 Лака 17:23, 24.
+ 24:27 Лак 17:24
+ 24:28 Лака 17:37.
+ 24:28 Лак 17:37

+ 24:29 ЕшаӀ-ЯхӀу 13:10; Юал 2:10, 31; 3:15; Довзийтинарг 6:12; Яхьазкхиал 32:7; Юал 2:10; 3:15; ЕшаӀ-ЯхӀу 34:4; Довзийтинарг 6:13.

• 24:29 Мрк 13:24-27, Лак 21:25-28

+ 24:29 Ӏамос 8:9, Еш 13:10, Еш 13:13, Еш 34:4, Юал 2:31, Хьаг 2:6, Век 2:20, Довз 6:13

+ 24:30 Даниал 7:13; Закри-ЯхӀу 12:10-14; Довзийтинарг 1:7.

+ 24:30 Дан 7:13, Мат 16:27, Зак 12:10-12

+ 24:31 Еш 27:13, 1 Ко 15:52, 1 Та 4:16, Довз 11:15, Мат 13:41, 2 Та 2:1

• 24:32 Мрк 13:28-31, Лак 21:29-33
+ 24:34 Мат 16:28
+ 24:35 Заб 101:26-27, Еш 51:6, 2 Ки 3:10

• 24:36 Мрк 13:32-37, Лак 12:38-40, Лак 17:26-30, Лак 17:34-36

+ 24:36 Зак 14:7
+ 24:37 Доладалар 6:5-8.
+ 24:37 Дол 6:5
+ 24:39 Доладалар 7:6-24.
+ 24:39 Дол 7:21
+ 24:40 Зак 14:2
+ 24:42 Мат 25:13
+ 24:43, 44 Лака 12:39, 40.
+ 24:43 2 Ки 3:10, 1 Та 5:2
+ 24:44 Довз 3:3, Довз 16:15
• 24:45 Лак 12:42-48
+ 24:46 Мат 25:21, Яй 13:17
+ 24:48 Мат 25:5
+ 24:51 Мат 8:12
+ 25:1 Лака 12:35.

+ 25:1 Мат 9:15, Яй 3:29, Довз 19:7, Довз 21:2

+ 25:5 Мат 24:48
+ 25:10 Мат 22:2
+ 25:11, 12 Лака 13:25.
+ 25:11 Мат 7:22, Лак 6:46, Лак 13:25
+ 25:12 Мат 10:33
+ 25:13 1 Ко 16:13, Мат 24:36, Мат 24:42
+ 25:14-30 Лака 19:11-27.
• 25:14 Лак 19:12-27
+ 25:19 Рим 14:12
+ 25:21 Лак 16:10, Ӏеб 12:2
+ 25:26 Киц 20:4
+ 25:29 Маттай 13:12; Марк 4:25; Лака 8:18.
+ 25:29 Мат 13:12
+ 25:30 Маттай 8:12; 22:13; Лака 13:28.
+ 25:30 Мат 8:12
+ 25:31 Маттай 16:27; Маттай 19:28.
+ 25:31 Дан 7:13, Мат 16:27, Мат 19:28

+ 25:32 Юал 3:12, 2 Ко 5:10, Яхь 34:17, Мат 13:49

+ 25:34 Дан 7:18, Довз 21:7
+ 25:35 Еш 58:7, Лак 3:11, Якъ 2:15-16
+ 25:36 2 Ти 1:16-18
+ 25:40 Мат 10:40

+ 25:41 Заб 6:9, Мат 7:23, Мрк 9:43-44, ЯхӀ 1:7, Довз 20:10

+ 25:45 Лак 10:16
+ 25:46 Даниал 12:2.
+ 25:46 Дан 12:2
• 26:1 Мрк 14:1-2, Лак 22:1-2, Яй 11:45-53
+ 26:2 Арадаккхар 12:1-27.
+ 26:2 Ара 12:1-30
• 26:6 Мрк 14:3-9, Лак 7:36-50, Яй 12:1-8
+ 26:6 Мат 21:17, Яй 11:1, Яй 11:18, Ӏам 13:3
+ 26:7 Лака 7:37, 38.
+ 26:11 Карлабаьккхинарг 15:11.
+ 26:11 Кар 15:11, Мат 9:15, Яй 7:33
+ 26:12 Яй 19:40
+ 26:13 Мат 24:14
• 26:14 Мрк 14:10-11, Лак 22:3-6
+ 26:14 Яй 13:2, Век 1:16
+ 26:15 Закри-ЯхӀу 11:12.
+ 26:15 Ара 21:32, Зак 11:12

• 26:17 Мрк 14:12-21, Лак 22:7-14, Лак 22:21-23, Яй 13:21-30

+ 26:21 Заб 40:10, Яй 13:18
+ 26:23 Забур 40:10.
+ 26:24 Еш 53, Мат 18:7

• 26:26 Мрк 14:22-26, Лак 22:15-20, 1 Ко 11:23-25

+ 26:26 Яй 6:51, 1 Ко 10:16, Ӏеб 10:10
+ 26:28 Арадаккхар 24:8; Ярми-ЯхӀу 31:31-34.
+ 26:28 Ара 24:8
+ 26:30 Лак 22:39
+ 26:31 Закри-ЯхӀу 13:7.

• 26:31 Мрк 14:27-31, Лак 22:31-34, Яй 13:36-38

+ 26:31 Зак 13:7, Яй 16:32
+ 26:32 Маттай 28:16.
+ 26:32 Мат 28:7
+ 26:35 Яй 11:16, Яй 21:19
• 26:36 Мрк 14:32-42, Лак 22:39-46
+ 26:37 Мрк 5:37, Мрк 9:2
+ 26:38 Яй 12:27

+ 26:39 Ӏеб 5:7, Мрк 10:38, Яй 18:11, Яй 5:30, Яй 6:38, Гал 1:4

+ 26:41 Мат 6:13, 1 Ки 4:7

+ 26:42 Мат 6:10

+ 26:45 Яй 2:4, Мат 16:21, Мат 17:22, Мат 20:18

• 26:47 Мрк 14:43-50, Лак 22:47-53, Яй 18:3-12

+ 26:47 Век 1:16
+ 26:51 Лак 22:38
+ 26:52 Доладалар 9:6; Довзийтинарг 13:10.
+ 26:52 Довз 13:10
+ 26:55 Лака 19:47; 21:37.
+ 26:55 Мат 21:23, Лак 21:37

+ 26:56 Мат 1:22-23, Мат 21:4, Яй 19:36, Мат 26:31, Яй 16:32

• 26:57 Мрк 14:53-65, Лак 22:54-55, Лак 22:63-71, Яй 18:13-14, Яй 18:19-24

+ 26:60 Заб 26:12, Заб 34:11
+ 26:61 Яхьъя 2:19.
+ 26:61 Мрк 15:29, Яй 2:19
+ 26:62 Мат 27:13
+ 26:63 Заб 2:7
+ 26:64 Даниал 7:13.

+ 26:64 Заб 109:1, Дан 7:13, Мат 16:27, Мат 24:30, Ӏеб 1:13

+ 26:65, 66 Ӏамалъяр 24:16.

+ 26:65 Лел 14:6, Век 14:14, Мат 9:3, Яй 10:36

+ 26:66 Ӏам 24:16
+ 26:67 ЕшаӀ-ЯхӀу 50:6.
+ 26:67 Еш 50:6

• 26:69 Мрк 14:66-72, Лак 22:56-62, Яй 18:15-18, Яй 18:25-27

+ 26:75 Мат 26:34
• 27:1 Мрк 15:1, Лак 23:1-2, Яй 18:28-32
+ 27:2 Лак 3:1, Лак 13:1, Век 3:13, 1 Ти 6:13
+ 27:3-8 Векалийн 1:18, 19.
• 27:3 Век 1:18-19
+ 27:5 Дад 17:23
+ 27:6 ТӀаьххь 12:9, Мрк 12:41, Яй 8:20
+ 27:9, 10 Закри-ЯхӀу 11:12, 13.
+ 27:9 Мат 2:17
+ 27:10 Ярм 18:3, Ярм 32:7-9, Зак 11:12-13
• 27:11 Мрк 15:2-5, Лак 23:3-5, Яй 18:33-38
+ 27:11 Мат 2:2
+ 27:13 Мат 26:62
• 27:15 Мрк 15:6-15, Лак 23:13-25, Яй 18:39
+ 27:18 Яй 12:19
+ 27:20 Век 3:14
+ 27:23 Лак 23:41, Ӏеб 4:15
+ 27:24 Карлабаьккхинарг 21:6-9.
+ 27:24 Кар 21:6, Заб 25:6, Заб 72:13
+ 27:25 1 Та 2:16
+ 27:26 Мат 20:19
• 27:27 Мрк 15:16-20, Яй 19:2-3
+ 27:30 Еш 50:6, Мат 20:19

• 27:32 Мрк 15:21-32, Лак 23:26-43, Яй 19:17-27

+ 27:34 Забур 68:22.

+ 27:34 Заб 68:22

+ 27:35 Забур 21:19.

+ 27:35 Заб 21:19

+ 27:39 Забур 21:8; 108:25.

+ 27:39 Заб 21:7, Заб 108:25

+ 27:40 Маттай 26:61; Яхьъя 2:19.

+ 27:40 Мрк 14:58, Яй 2:19, Мат 4:3-6

+ 27:42 Яй 10:18, Яй 1:49, Яй 12:13, Яй 20:29

+ 27:43 Забур 21:9.

• 27:45 Мрк 15:33-41, Лак 23:44-49, Яй 19:28-30

+ 27:46 Забур 21:2.

+ 27:46 Век 3:1, Заб 21:2

+ 27:48 Забур 68:22.

+ 27:48 Заб 68:22

+ 27:51 Арадаккхар 26:31-33.

+ 27:51 Ара 26:33, Ӏам 16:2

+ 27:52 Еш 26:19, Яхь 37:12, Дан 12:2, Яй 5:21, Яй 5:25

+ 27:53 Нахь 11:2, Еш 48:2, Еш 52:1
+ 27:55, 56 Лака 8:2, 3.
+ 27:56 Лак 8:2, Мат 20:20

• 27:57 Мрк 15:42-47, Лак 23:50-56, Яй 19:38-42

+ 27:60 Еш 53:9

+ 27:63 Маттай 16:21; 17:23; 20:19; Марк 8:31; 9:31; 10:33, 34; Лака 9:22; 18:31-33.

+ 27:63 Мат 16:21, Мат 17:23, Мат 20:19
+ 27:66 Дан 6:17, Довз 20:3
• 28:1 Мрк 16:1-8, Лак 24:1-12, Яй 20:1-10
+ 28:1 Лак 8:2, Мат 27:61
+ 28:2 Мат 27:60

+ 28:3 Яхь 1:14, Дан 7:9, Дан 10:6, Мрк 9:3, Век 1:10

+ 28:4 Довз 1:17

+ 28:7 Мат 26:32

+ 28:9 Яй 20:19, Яй 20:21, ТӀаьххь 4:27, Мат 28:17, Лак 24:52

+ 28:10 Мат 12:50, Яй 20:17, Рим 8:29, Ӏеб 2:11

+ 28:16 Маттай 26:32; Марк 14:28.

• 28:16 Мрк 16:14-18, Лак 24:36-49, Яй 20:19-23

+ 28:17 Яй 20:25

+ 28:18 Еш 9:6, Дан 7:13-14, Мат 11:27, Яй 17:2

+ 28:19 Векалийн 1:8.

+ 28:19 2 Ко 13:13, Яй 4:1-2, Век 8:13, Ков 1:23

+ 28:20 Яй 14:15, Мат 13:39

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- Маттай

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28